تتر جزء پنجم
از « آسيا » در سلطنت « تتر » « 1 » است .
« تتر » بر 3 قسم است : قسم بيشتر در تحت حكم امپراتور « روسيّه » است و بر قسم وسط ، پادشاه « چين » مستولى است . قسم كوچك مطلق العنان « 2 » اند [ و ] مشتمل بر قبايل مختلف .
بر هر قبيله « امير » ى از جنس آن قبيله « حكم » دارد ، مثل « خان بخارا « 3 » » و اقواى « قبايل » ، تابع و مطيع « خان بخارا و خيوق « 4 » » اند .
هامش
( 1 ) . تاتار( tatar )يا تتر ، نام قومى تركتبار و از قبايل مغول ، كه در بخشى از آسيا و اروپا زندگى مىكردند ، كه مسكن و محل زيست آنها سيبرى جنوبى و قسمتى از مغولستان كنونى و كشورهاى آسيانه ميانه ( قرقيزستان تا تركمنستان ) بوده است . اين قبيله در قرن 13 ميلادى توسط چنگيز خان مغلوب شدند ، اما يكى از سران تتر به نام تيمور گوركانى توانست بر ايران و بيشتر سرزمينهاى آسياى جنوب غربى دست يابد . در دورههاى نخست هجوم وحشيانه مغول ، همه آنها تتر خوانده مىشدند .
( 2 ) . افسارگشاده ، رها ، خودسر .
( 3 ) . بخاراBoxara )يا( Bukharaشهرى است در مشرق ازبكستان( Uzbekistan )و مركز ولايتى به همين نام ، در كنار رود زرافشان ، كه در ميان مردم بهBukhoroهم شهرت يافته است . اين شهر در قرن اول ميلادى بنا شده و نامش را از يك واژه تركى يا مغولى يا سانسكريتViharaبه معناى دير و معبد گرفته ، چرا كه در اين شهر معبدى بودايى وجود داشته است . اين شهر از شهرهاى بزرگ ورارود ( ماوراء النهر ) و پايتخت سلسله محلى سامانيان ايران بوده است . در سال 2000 م . 800 ، 238 نفر جمعيت داشته است .
( 4 ) . خيوق يا خيوهXive )يا( Khivaكه در گذشته خيوگ نام داشته و به آن خوارزمKhorezmهم مىگويند ، شهرى است تاريخى در كشور ازبكستان ، در مرز با تركستان ، كه از سدههاى 6 و 7 ميلادى روبه ترقى نهاده و در قرن 16 ميلادى پايتخت خانات ازبك بوده است .