لرستان از حساب بيرون است ؛ و از جمله معتبرين [ هستند . ]
من در اين 4 طايفه ، كه يكى « دلفان » و ديگرى « سلسله » و « عمله » و ديگرى « بالاگريوه » و ديگرى « خرمآباد و توابع » باشد ، آنچه امامزاده است ، ياد كردم ؛ اگرچه تعداد امامزادگان بيشتر از آنچه من ياد كنم ، در اين بلد موجود است .
بقاعى كه در نواحى خرمآباد واقع است ، اين است :
[ 1 ] بقعه زيد بن على « 1 » ، در ميان شهر .
[ 2 ] بقعه خضر « 2 » ، در جوار شهر .
[ 3 ] بابا عبد اللّه « 3 » ، در نيم فرسنگى شهر واقع است .
[ 4 ] شهنشاه « 4 » ، در يك فرسنگى شهر .
هامش
( 1 ) . آرامگاه زيد بن على ، در محلهاى به همين نام و در غرب مسجد جامع واقع شده است . حريم مقبره زمينى است به وسعت تقريبى 6000 متر مربع كه در گذشته گورستان بوده است . در وسط اين زمين آرامگاهى ساخته شده و شامل 3 قسمت كفشكن ، نمازخانه و حرم است و در دو طرف آن ، 2 گلدسته مدور آجرى كه قطر و ارتفاع هريك 40 / 2 و 13 متر است ، ساخته شده و طول و عرض رواق نيز 13 / 3 * 30 / 6 متر است . بناى قديمى مقبره در اول بار در سال 404 ه . ق . به فرمان « بدر بن حسنويه » ساخته شده ، در 1117 ه . ق . تعمير و بناى فعلى در سال 1307 ه . ق . احداث گرديده است . بناى مقبره 8 ضلعى است كه 4 ضلع اصلى آن هريك 36 / 3 متر و 4 ضلع فرعى هريك 75 / 1 متر است و هرضلع به اضلاع كوچكترى تقسيم مىشود ، به صورت طاق و نيمطاق تا طاقها به هم برسند . تمام بنا از آجر ساخته شده است . مردم به اشتباه صاحب قبر را زيد پسر زين العابدين ، چهارمين پيشواى شيعيان اماميه فرض كردهاند . ( آثار باستانى و تاريخى لرستان ، 76 - 79 ) .
( 2 ) . بقعه خضر ، آرامگاهى است در گورستان جنوبى شهر خرمآباد . قسمت بيرونى ساختمان مقبره چندان قديمى به نظر نمىرسد ، ولى وضع داخل آن قدمت بيشترى را نشان مىدهد . بناى مقبره چهارگوش است كه بر روى پايهها ابتدا طاقهاى زنجيرى زده شده ، بعد بر روى پيوند طاقها ، طاق اصلى زده شده است .
ارتفاع گنبد بيش از 8 متر است . در غرب مقبره ، اتاقى است مشهور به قلندرخانه . در اين آرامگاه جمال الدين بن خضر از اتابكان لر كوچك دفن شده است . ( آثار باستانى و تاريخى لرستان ، 2 / 61 - 62 ) . اين مقبره به شماره 3761 در تاريخ 18 اردىبهشت 1380 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده است .
( 3 ) . در جنوب غربى شهر خرمآباد ، در دامنه كوه ، قبرى است كه به بابا عبد الله يا شاهزاده عبد اللّه مشهور است و مردم آن را از اولاد يا نوادگان يكى از امامان شيعه اماميه مىدانند . ( آثار باستانى و تاريخى لرستان ، 2 / 67 - 68 ) .
( 4 ) . بقعه شهنشاه( Shahanshah )در 20 كيلومترى جنوب خرمآباد و در روستايى به نام گوشه واقع است .
اين بناى عصر صفويه به شماره 1920 در تاريخ 16 شهريور 1376 ه . ش . و كاروانسراى گوشه اين آبادى هم به شماره 1921 در تاريخ 16 شهريورماه 1376 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شدهاند . بناى اصلى به صورت 8 ضلعى و به طول هرضلع 5 / 2 متر است . گنبد فراز آرامگاه به بلندى 12 متر و بهگونهء دو جداره از آجر ساخته شده و ديوارهاى بقعه با سنگ لاشه و ملات گچ برپا شده است . در اين مكان شجاع الدين خورشيد سرسلسله اتابكان لر كوچك دفن شده است و در غرب ورودى بقعه نيز حسين خان فيلى اولين