اگر آقاى سرهنگ دوم برونيار مايل است اين قضيه فورا به نتيجه رسيد ، به عقيدهء من بهتر است يكى از دو طلبش را انتخاب كند و از مطالبهء مبلغ بزرگتر كه اميد كمى به وصول آن از طريق رسمى وجود دارد ، چشم بپوشد .
با اينهمه ، نظر به اينكه بسيار مايلم رضايت اين افسر ارشد را جلب كنم ، به خود جرأت داده و به آن جناب پيشنهاد مىكنم مسئله احقاق حق را كه هرگز به نتيجه نخواهد رسيد ، كنار بگذاريم و بكوشيم قضيه را به نحو دوستانه فيصله بدهيم .
من به مسئوليت خود اين كار را شروع كردهام و وزير امور خارجه بىآنكه خودش را كاملا متعهد سازد ، به من اميدوارى داده است كه شاه ممكن است مبلغى از اين بابت بپردازد .
در هرحال ، مىتوانم اطمينان بدهم كه مبلغى بيشتر از 1250 فرانك كه آقاى سرهنگ دوم برونيار واقعا استحقاق دارد ، وصول خواهد كرد . فقط از جناب عالى استدعا دارم كمى به من وقت بدهيد . » « 1 »
مدت اندك اقامت اين افسر نظامى در ايران و روى آوردن نظام قاجارى به مستشاران نمساوى ( اتريشى ) نشان از عملكرد ناموفق او دارد ؛ هرچند اقدامات نابخردانه و اختلاس و طمعورزىهاى برخى درجهداران فرانسوى و فساد شايع حاكم بر دستگاه ادارى كشور در اين مسئله تأثير فراوانى داشته است .
متأسفانه از ديگر اقدامات او ، چه در ايران و چه در خارج از آن ، هيچ گزارشى تا امروز در منابع ايرانى و فرانسوى نگرديده است .
وقتى تصحيح اين سفرنامه تمام شد ، به دليل اينكه كتاب ضميمه به زبان عربى بود و من تاكنون هيچگاه زبان عربى را نخواندهام و از اين زبان نيز دل خوشى ندارم ، در انتشار آن ترديد داشتم . نه ، فكر نكنيد پان ايرانيسم هستم . نه ، يك نظر كاملا تخصصى و شخصى است . در اين 25 سال نويسندگى و تحقيق صدها كتاب عربى را به كمك تجربه و فرهنگنامهها و قاموسها و حتى دوستان دانشگاهى كه رشته عربى را خواسته يا ناخواسته فراگرفته بودند ، مطالعه مىكردم يا به فيشنويسى اقدام مىنمودم ، حتى به چند كشور عربى نيز سفرهايى داشتهام .
بگذريم . به دليل همين تفكر خرسند به تصحيح آن نبودم اما چون در مورد اين نسخهء خطى بايد بگويم در يافتن آن سختى بسيار كشيدم و متأسفانه آنگونه كه
هامش
( 1 ) . يادداشتهاى سياسى كنت دوگوبينو ، 306 - 307 .