آبانبارهاى تهران
طبق آمارهاى سال 1269 و سالهاى 1317 تا 1320 ( ه ق ) ، به طور كلى تهران 70 باب آبانبار وجود داشت « 1 » كه برخى از آنها معروفتر از بقيه بودند و حتى يكى از اين آبانبارها هنوز هم پا برجاست هر چند كه از آن به منظور ديگرى استفاده مىشود .
ازجمله آبانبارهاى معروف آن زمان مىتوان از آبانبار معير واقع در بازارچه معير ، آبانبار سرتخت واقع در سرتخت بربرىها ، خيابان چراغبرق ، آبانبار بابا نوروز على در گذر صابونپزخانه ، آبانبار چهلپله واقع در خيابان اسماعيل بزاز كه بانى آن معير الممالك بود ، آبانبار چهلكليد در گذر حمام خانم ، جنوب خيابان بوذرجمهرى شرقى ، آبانبار هفت تن در گذر هفت تن ، كوچهء چهارسو بزرگ ، آبانبار چهل تن واقع در گذر چهل تن بازار ، آبانبار لوطى صالح در گذر لوطى صالح ، آبانبار ميرزا محمود در خيابان پامنار كوچه حاجىها ، آبانبار نواب در بازارچهء حمام نواب واقع در خيابان رى ، آبانبار خشتى در خيابان سيروس كوچهء سادات اخوى ، كوچهء حمام خشتى و آبانبار سيد اسماعيل در خيابان سيروس و آبانبار وقفى و آبانبار صاحب جمع را مىتوان نام برد . « 2 »
آبانبار سيد اسماعيل
ناصر نجمى دربارهء اين آبانبار مىنويسد :
« يكى از مهمترين آبانبارهاى دار الخلافه تهران آبانبار سيد اسماعيل بود اين آبانبار تاريخى و كهنسال ابتدا در زمان حكومت سلجوقيان و سلطنت طغرل اول به وجود آمد ، ولى بعدها متروكه گرديد . آنگاه در دوران صفويه ، شاه طهماسب اول امر به تعمير اين آبانبار داد ولى باز هم به مرور زمان و به دليل عدم توجه متروك گرديد تا اينكه حاج عيسى وزير ( بيگلربيگى قاجار ) دستور تجديد بناى آن را داده به صورت امروزى درآمد . « 3 » »
البته ناصر نجمى مدرك و سندى دال تعلق آبانبار به دورهء سلجوقى ارائه نداده است علاوه بر اين بانى آبانبار سيد اسماعيل در دورهء قاجاريه حاج عيسى وزير نبوده بلكه پدر وى ميرزا موسى وزير بوده است .
هامش
( 1 ) . اينجا تهران است ، ص 180 .
( 2 ) . طهران قديم ، ج 2 ، ص 92 - 93
( 3 ) . دار الخلافه تهران ، ناصر نجمى ، ص 89 .