و با در تهران قديم
يكى از رويدادهاى مهم دورهء ناصر الدين شاه كه آسيب فراوانى به مردم تهران و ساير شهرها رسانيد ، شيوع بيمارى و با بود . در آن زمان ، اين بيمارى هر چند سال يك بار در تهران شايع و سبب از بين رفتن جمعى از مردم تهران و فرار جمعى ديگر از اين شهر مىشد . دليل اصلى شيوع اين بيمارى عموما رعايت نكردن مسائل بهداشتى بود . آب تهران در اين دوره بسيار آلوده و در جويهاى روباز روان بود . مردم نيز علاوه بر استفاده از سبزيجات خام نهچندان پاكيزه ، از آب همين جويها جهت شستشو و حتى آشاميدن استفاده مىكردند .
كوچهها و خيابانها هم وضعيت بهترى نداشت . زبالهها جمعآورى نمىشد و حيواناتى را بدون توجه به اصول بهداشتى در معابر عمومى سر مىبريدند و اين همه موجب شيوع و با مىشد .
كنت گوبينو دربارهء شيوع و با در سال 1273 ( ه . ق ) برابر با 1235 ( ه ش ) مىنويسد :
« در سال 1856 ( م . ) وباى سختى در ايران و تهران بروز كرد و هركسى دوپا داشت و مىتوانست فرار نمايد براى حفظ جان خود از پايتخت فرار نمود .
مردم چنان مىمردند كه گويى برگ از درخت مىريزد و با اين كه در تهران آمارى براى تعيين شمارهء بيماران وجود نداشت ، معذلك من تصور مىنمايم كه بيش از يك سوم سكنهء شهر تهران بر اثر و با مردند . . . در همان روزهاى اول كه بيمارى بروز كرد از طرف سفارت فرانسه براى جلوگيرى از توسعهء بيمارى اقداماتى شد ، من جمله ما به دربار تأكيد كرديم كه به وسايل مقتضى به مردم بفهماند كه به هيچوجه آب خام ( منظور آب نجوشيده است . ) ننوشند و همواره آب را پس از اينكه دهپانزده دقيقه جوشيد ميل نمايند ، ولى هيچكس به اين حرف گوش نمىداد و مردم مثل هميشه آبهاى جوى را مىنوشيدند .
ما بوسيلهء جارچيهاى دربار به مردم گوشزد كرده بوديم كه البسهء اموات را بسوزانند و تا آنجا