4 - نهضت ادبى ايران در عصر قاجار ، تأليف ابراهيم صفائى ، تهران 1334 .
* * * ( منقول از يادداشتهاى صالح ) : « . . . علما و اعزه و كدخدايان محلهء درب ربك [ بيد گل ] . . . . . . اشعار او بخصوص چهارده بند مرثيهء او شهرهء آفاق است و مقبرهء چهار ستونى در قبرستانى كه در سمت شرقى اين محله واقع است دارد و نام آن مرحوم حاجى سليمان بوده و سنگ تاريخ خوبى كه در حاشيهء آن سنگ ماده و تاريخ وفات اوست كنده شده و نصب است و آن مرحوم در عهد آغا محمد خان و مرحوم فتحعلى شاه طاب ثراهما بوده و اين فرد شعر كه موجب تعريف و اشتهار اين قريه است از آن مرحوم است :
وطن به بيد گل اما كسى نديده صباحى * بدست دستهء گل يا به فرق سايهء بيدم »
( كتابچهء چراغان ، نسخهء خطى )
زبان رايجى ( ص 47 س 15 و ص 245 س 10 )
مقصود مؤلف از « زبان رايجى » ظاهرا لهجهء محلى است . در بعضى از دهات و قراء كاشان به لهجهء مخصوص تكلم مىشود از جمله در آران و نطنز و كريستن سن مستشرق دانماركى قسمتى از لهجههاى كاشان را مورد مطالعه قرار داده و كتابى در باب آن نوشته است « 1 » . در همين « تاريخ كاشان » نيز بعضى اصطلاحات محلى على الخصوص اصطلاحات زراعتى به كار رفته است و من براى استفادت اهل تحقيق آنها را در فهرستى در پايان كتاب بدست دادهام . « 2 »
هامش
( 1 ) - دربارهء لهجههاى ناحيهء كاشان نگاه كنيد به تحقيقات كريستن سن ( دربارهء نطنزى و يارندى ) ، ژوكوفسكى ( دربارهء لهجههاى يهوديان كاشان و ون و نطنز و قهرود ) ، پولاك ( نطنز ) ، اسكارمان ( نطنز ) . فهرست اين تحقيقات در « فرهنگ ايران زمين » ( ج 1 ص 1 - 40 ) طبع شده است .
( 2 ) - در بارهء لهجهء كاشان مطالعاتى كه در زبان فارسى مىشناسيم بشرح زيرست :
خوانسارى ، زين العابدين : ترانههاى ملى يا پهلويها ( ى نطنز ) ، آموزش و پرورش 26 : 223
محقق ، مهدى : اشعارى به لهجههاى محلى ( كاشى و . . . ) ، فرهنگ ايران زمين ، 7 : 247 - 252 .