باب نهم از فصل دوم كدام مرض شيوع و شدت دارد و چه فصل امراض زياد ميشوند و معالجهء مرض چه ، دواها كدام و هنگام شدت مرض از صد نفر چند نفر مبتلا شوند ؟
جواب آنكه از پيش مبرهن گشت كه هواى كاشان گرم و خشك است و بالبداهه اين هوا در امزجهء واقفين مقتضى غلبهء دم و صفر است و على التحقيق در اين شهرامراض دموى و صفراوى شايع است . در فصل بهار ناخوشى مطبقه وفورى دارد و از آنكه مسرى است بهرخانه كه پيدا شد اغلب را مبتلا مينمايد . ولى در اين شهراطباى ماهرحاذق زياد است ، باستعمال حموضات و حقنه و فصد بسيار و حجامت و ارسال علق و افراط مبردات علاج ميكنند و از صد نفر بيشتر از هفت يا هشت نفر تلف نمىشود . و در تابستان مرض محرقه شايع است ، باستعمال حقنههاى ملينه و اقراص طباشير و مبردات رفع ميكنند . اگر ده نفر از صد نفر هلاك شده [ بقيه ] شفا مييابند و در زمستان ناخوشيهاى آلام « 1 » صدر يافت مىشود از قبيل ذات الصدر و ذات الجنب و شوصه « 2 » و برسام « 3 » از قير و طيات « 4 » و فصد شفا مييابند ، اگر از يكصد نفر ده نفر ناچيز شوند .
اين است عادت جاريهء هواى كاشان . ولى دو سه سالى است كه مطبقه و محرقه و آلام صدريه نادرا ديده مىشود ، بلكه در بلده و بلوك از حميات غبّ و مواظبه و فورى جسته جسته بهم ميرسد و بسيار كم خطر است به استعمال مسهلات و گنه گنه شفا مييابند ، و ناخوشى آبله و سرخجه دو
هامش
( 1 ) - اصل : آلات
( 2 ) - ورم و درد پهلو
( 3 ) - ورم سينه
( 4 ) - مأخوذ از يونانى بمعنى موم روغن .