پس معلوم شد كه هواى كاشان بمقتضاى جوهر طبيعت بر حسب درجات عرضيه و طوليه قريب باعتدال حرارتش غالب است و با حالت گرمى خشك است . اما دليل خشكى هواى كاشان . نظر به آنكه مجاور درياى نمك و صحراى لورگ شوره زار و بندريگ است به اين معنى كه درياى نمك در طرف شمال و ريگستان در جانب سمت مشرق و كوهسار در طرف جنوب و حوالى مغرب واقع است و همواره معهود و مقرر است كه از غروب آفتاب تا طلوع هبوب شمال و عبور نسيم متوجه شمال است و چون آفتاب طالع شود الى شام بازگشت كند و راجع گردد ، زيرا كه هر [ 91 پ ] شامگاه برودت طبيعى ماه شامل كره خاك شود و هر موضع از زمين كه بالطبع يا بالعرض و الخاصية برد و رطب باشد مانند ريگستان كه برد و حوالى نمكزار كه رطب و همواره گل و باطلاق است بشدت اثر كند و هواى آنجا را متكاثف نموده درهم فشرد و بالبداهه چون هوا متكاثف گردد و مقتضى فرج و خلا شود فى الفور هواى مجاورش بسرعت پيش آيد و قايم مقام گردد و هواى مجاور جنبيده جايگير آيد . لهذا شام تا بام هبوب شمال كاشان به طرف شمال كه درياى نمك و ريگستان است عاجل و مايل باشد و چون آفتاب طالع شود و حرارت طبيعى آن در هواى متكاثف مزبور تصرف نمايد بالضروره متفرج و متخلخل گردد و اسباب جزر و مد و تموّج هوا گردد و چون قدرى از روز بگذرد و طبيعت نمك بالخاصية قبول حرارت كرده بخارات مرتفعهء مجاور آن را به آتش آفتاب محترق ساخته اجزاى صغارهء نمك را كه به رطوبت بخارات محلول و ممزوج بود با [ 92 ر ] كمال حدّت و سرعت و غايت يبوست و خشكى
مرآة القاسان يا تاريخ كاشان ( فارسى ) — صفحة 109
مساهمون: عبد الرحيم كلانتر ضرابى ( سهيل كاشانى )
ص١٠٩