قديم و ارتباط نحوهء معمارى آنها با كاروانسراهاى مشخّص دورهء اسلامى بشمار ميرود .
دانشمند مزبور مهمترين حاصل مسافرت خود را كشف آتشگدههاى متعدّد و معلوم ساختن وسعت دامنهء بناهاى مذهبى عهد ساسانى در نواحى مورد بحث ميداند و مخصوصا دربارهء مجموع ابنيهء آتشگدهء بزرگ كنار سياه ( مذكور در صفحهء 105 متن كتاب ) اهميّت خاصى را قائل بوده معتقد است كه آتشگدهء كنار سياه در عهد ساسانيان يكى از مهمترين مراكز آئين زرتشتيان در سرزمين پارس بود و احتمالا يكى از آتشهاى بهرام « 1 » يعنى آتش يك كوره « 2 » در آنجا نگاهدارى مىشده است و هيئتى از روحانيان برياست يك موبد آن را اداره مينمودهاند ، آتشگدههاى
هامش
( 1 ) - « . . . بنابر درجات زندگى ايلى ايرانيان قديم آتشها نيز درجات داشته است . آتشى متعلق به خانه بود و آتشى به عشيره يا ديه ( آذران ) و آتشى بيك قبيله يا كوره ( بهرام ) . آتش خانگى را مانبذ يعنى بزرگتر خانه نگهدارى ميكرد ، براى خدمت آذران لا اقل دو مغ ضرورت داشت ، و آتش بهرام را هيئتى متعدد برياست يك موبذ به كار بود . . . . . » ( نقل از كتاب وضع ملت و دولت و دربار در دوره شاهنشاهى ساسانيان تأليف پرفسور كريستنسن ترجمه و تحرير آقاى مجتبى مينوى ، چاپ طهران 1314 - صفحهء 97 )
( 2 ) - « در زمان ساسانيان فارس به پنج كوره يا خوزه يا تسو تقسيم ميشده است - 1 - اردشير خوره مركز آن شهر جورياگور بوده است و در زمان امير عضد الدوله ديلمى بفيروزآباد معروف گرديد . . . .
شيراز - كوار - ميمند - خفر - قير و كازرين - سروستان - سيمكان يا سمنكان - جزاير لار - بندر سيراف ، از شهرهاى معروف و جزو اين كوره بودهاند - 2 - كورهء استخر كه مركز آن شهر معروف استخر بوده وسعت آن از ساير كورهها بيشتر يزد ، آباده ، يزدخواست ، اقليد ، سورمق ، قهستان ، خفرك ، رامجرد ، مرودشت ، ابرج ، كامفيروز ، كربال ، بيضا ، خرامه ، نيريز ، خيروارسنجان همه از توابع اين كوره بودهاند - 3 - كورهء دارابگرد ( دارابجرد ) مركز آن شهر داراب ، فسا و رونيز - پرگ و تارم - اصطهبانات - ايج و جهرم و جويم نيز ضميمهء آن بودهاند - 4 - شاپور خوره - مركز آن شاپور و شامل كازرون و خشت ، جره و فامور ، فهليان و ممسنى و نورآباد بوده است - 5 - كورهء قباديا ارّكان ( ارّجان ) - رام قباد و رم قباد نيز گفتهاند - اين كوره و كورهء شاپور بنام سازندگان آن معروف گرديده از حدود سميرم تا ريشهر و بهبهان وسعت داشته مركز آن قباد خسرو در نزديكى بهبهان بوده است كه حاليه خراب و متروك است . . » ( نقل از تاريخ پارس در عهد باستانى نگارش آقاى على سامى - انتشارات كانون پارس شمارهء 3 چاپ شيراز 1333 خورشيدى - صفحات 22 و 23 )