امر نادرستى نيست ليكن بيش از آنچه به بناى خداخانهء شيراز شبيه باشد با بعضى ساختمانهاى اسلامى هندوستان و بخصوص با بناى زيبا و معروف آرامگاه اعتماد الدولهء طهرانى « 1 » در آگرا
( Agra )
شباهت دارد كه در خلال سالهاى 1032 تا 1037 هجرى بفرمان دخترش نور جهان ملكهء ايرانى معروف هندوستان احداث گشته است ( ش 291 ) .
بلندتر بودن پوشش شبستان مسجد جامع داراب نسبت به پوشش ايوانها و اطاقهاى جوانب شبستان و خانهبندىهاى مربّعشكل بدنهء خارجى منارهها و همچنين كوتاهى نسبى و ستبرى منارهها عوامل مشترك موجود بين مسجد جامع داراب و آرامگاه اعتماد الدّوله طهرانى در آگرا بوده باطمينان ميتوان گفت كه سازندهء مسجد جامع داراب به وضع ساختمان و طرح معمارى آرامگاه اخير الذّكر آشنائى و توجّه داشته است ( ش 292 ) و همانند مرد كمثروتى كه خواسته باشد شبيه بناى بسيار مزيّنى را بسازد مسجدى از آجر به شيوهء بناى بس عالى و سراپا مزيّن از كاشيكارى اعلى و سنگهاى گرانقيمت مرمر بنياد نهاده است و باتوجّه باينكه آرامگاه اعتماد الدّوله در خلال سالهاى 1032 تا 1037 هجرى يعنى اواخر سلطنت شاه عبّاس اول بنا گشته است بجرئت ميتوان تصوّر نمود كه مسجد جامع داراب مدّت كمى بعد از آرامگاه اعتماد الدّوله يعنى در زمان سلطنت شاه صفى اوّل ( 1038 تا 1052 هجرى ) يا در دوران پادشاهى شاه عبّاس دوّم ( 1052 تا 1077 هجرى ) ساخته شده باشد ، از قراريكه آقاى منوچهر چهرهنگار در قبال استفسار نگارنده مرقوم داشتهاند نزديك به روبروى درب ورود بزرگ مسجد جامع داراب لوحهء سنگى در ارتفاع دو يا دو متر و نيمى از
هامش
( 1 ) ميرزا غياث الدين محمد طهرانى خزانهدار و صدر اعظم جهانگير شهريار معروف هندوستان ( معاصر شاه عباس اول ) ملقب به اعتماد الدوله از بزرگزادگان طهران بود كه با زن و فرزند خود عزم رحيل هند نمود و خود و خانوادهاش سرگذشت افسانه مانند پيدا كردند - دخترش نورجهان به همسرى جهانگير درآمد و پسرش آصف خان پس از فوت پدر جانشين وى گرديد و دختر آصف خان بنام ممتاز محل همسر شاه جهان هندى شد كه بفرمان وى بناى معروف و منحصر تاج محل را بر آرامگاه همسرش در آگرا ساخته و پرداختهاند و شهريار مزبور نيز در كنار همسر خويش در تاج محل بخواب ابدى غنوده است .