فصل دوم - شيراز
قسمت اول - آثار تاريخى شهر شيراز
نام شيراز در الواح گلى كه در تختجمشيد كشف شده است مذكور مىباشد و معلوم ميگردد در دوران هخامنشى يكى از كارگاههاى وابستهء به كارهاى ساختمانى تختجمشيد در ناحيهء شيراز واقع بوده است . در دورهء ساسانيان هم از وجود يك آتشگده و يك قلعه در اين محل ذكرى نمودهاند . شهر كنونى شيراز بنا بگفتهء مورّخين و نويسندگان متعدّد قديم در سال 74 هجرى ( 693 مسيحى ) بوسيلهء محمّد ( برادر حجّاج بن يوسف ثقفى ) كه آنزمان والى فارس بود بنا گشت و بتدريج رو بآبادى رفته جايگزين شهر استخر گرديد تا اينكه در سال 436 هجرى ( 1046 ميلادى ) ابو كالنجار فرزند عضد الدّوله شهر باستانى استخر را كه قرنها مركز سرزمين پارس و داراى بيش از 1500 سال تاريخ پر از حوادث و نشيبوفراز بود بكلّى منهدم گردانيد و مردم آن را بشيراز كوچ داد .
قديمترين قسمت شهر شيراز نواحى جنوبشرقى و مشرق آنست كه بناى مسجد جامع هم در آن قسمت جاى دارد و در ادوار بعد بتدريج قسمتهاى ديگر از شمال و مغرب بر آن افزوده شده در عهد كريمخان زند ( 1179 تا 1193 هجرى - 1765 تا 1779 ميلادى ) رونق و آبادى فراوان يافت و در دوران جديد هم مانند بسيارى نهرهاى ديگر ايران از جانب مغرب توسعهء روزافزون پيدا مىكند .
مدخل شهر شيراز از جانب شمال يعنى از سوى اصفهان و طهران كه اين كتاب بر امتداد چنين خطّ سيرى تنظيم گشته است درميان دو كوه قرار دارد و نام تنگ اللّه اكبر خوانده مىشود . مسافرى كه از جادّهء اصفهان ميرسد پس از پيچ