خوانده مىشود و از مهمترين آثار منحصربفرد عهد هخامنشى بشمار ميرود كه از آسيب مردم جاهل هم بدور نمانده است . دقّت و استادى كه در جزم كردن و تراش منظّم تختهسنگهاى بزرگ سفيد و تناسب شگرف اين بناى مهمّ به كار رفته است از مهارت استادان عهد هخامنشى حكايت مىكند ( ش - 84 ) . بناى كعبهء زردشت بعقيدهء جمعى از باستانشناسان جهت - آرامگاه ساختهشده است و جمعى ديگر آن را محلّ حفظ آتش مقدّس ميشناسند و نظريّات ديگرى هم دربارهء آن وجود دارد كه ذكر آنها در اين مختصر مورد پيدا نميكند . در زمان شاپور اوّل نوشتههائى بخطوط پهلوى و يونانى بر پائين ديوارهاى كعبهء زرتشت نقر كرده در آنها از پيروزيهاى اين شهريار و مجاهدتهاى او و كرتير موبد معروف دوران وى در خاموش كردن نهضتهاى مذهبى مخالف آئين زردشت صحبت رفته است و نام كعبهء زردشت در نوشتههاى مزبور بن خانه آمده است كه بگفتهء پرفسور هنينگ « 1 » مقصود از آن محلّ اسناد و نوشتههاى مذهبى و نسخهء اوستاى مقدّس بوده است « 2 » و البته اين امر مانع نخواهد بود كه بناى نامبرده در عهد هخامنشى بنابر اعتقاد عدّهاى از دانشمندان جهت آرامگاه ساخته شده باشد .
چهار آرامگاه شاهنشاهان هخامنشى كه بر بالاى كوه ديده مىشود به ترتيب از راست به چپ منسوب يا متعلق به خشايارشا و داريوش كبير و اردشير اوّل و داريوش دوّم مىباشد .
آرامگاه خشايارشا رو بجنوب غربى قرار دارد و از ساير آرامگاهها بلندتر و محفوظتر است . آرامگاه داريوش كبير ( ش - 85 ) داراى نبشتههاى مفصّل ميخى مشتمل بر نيايش اهورامزدا و مضامين بسيار عميق روحانى و معنوى بوده داريوش كبير معتقدات دينى و اندرزهاى گرانبها و نام كشورهاى تابع خود را در آن بيان داشته از خداى متعال براى كشور و ملّت خود نيكوئى و راستى و بركت خواسته است . درون آن جايگاه نه جسد را بوضعى بسيار منظّم و دقيق در سنگ كوه تراشيدهاند و بيرون آن مانند تمام آرامگاههاى ديگر صورت شاه را در حال نيايش
هامش
( 1 )Prof . W . B . Henning( 2 ) مجلد چهارم گزارشهاى باستانشناسى - چاپ شيراز 1338 . ص 183