مدارس ملّى ديگر :
غير از دو مدرسهء تدين و هدايت مدارس ملّى ديگرى نيز در شصت سال اخير از طرف اشخاص علاقمند تأسيس يافت و كار هريك مدتى درخشيدن گرفت ولى بتدريج رو بافول گذاشت و عدم امكان تأمين مخارج ، آنها را يكى بعد از ديگرى محكوم بتعطيل كرد .
يكى از اين مدارس مدرسهء معرفت بود كه در سال 1301 بوسيلهء آقاى محمد معرفت پىريزى گرديد و تا مدتى بعد از شهريور 1320 نيز داير بود . پيدايش مدارس دولتى و روى آوردن دانشآموزان بدانها در درآمد مالى اين مدرسه نيز اختلالاتى بوجود آورد تا آنجا كه آقاى معرفت خود بناچار باستخدام وزارت دادگسترى درآمد و در دادگسترى اردبيل با سمتهاى ادارى مشغول خدمت شد و چندى بعد نيز مدرسه در محاق تعطيل افتاد .
مدرسهء ديگر در سال 1302 بوسيلهء شادروان جعفر شيرانى تأسيس يافت و بنام دبستان صداقت سالهاى ممتدى در صحنهء تعليم و تربيت اردبيل فعاليت نمود . عدم موازنهء مالى و بالاخره فوت مرحوم شيرانى موجب انحلال مدرسه صداقت گرديد .
شادروان شيخ محمود رشديه هم كه مردى باتقوا و مسلمانى به احتياط بود در حوالى سال 1314 خورشيدى مدرسهاى بنام رشديه داير كرد و با علاقه و جدّيت خستگىناپذير بتربيت محصلين پرداخت امّا فعاليت آن بيش از چند سال طول نكشيد و مرگ طومار عمر مرحوم شيخ محمود و بتبع آن رشتهء حيات فرهنگى مدرسهء رشديّه را درهم پيچيد .
مدرسهء ملّى ديگر رفعت نام داشت كه در سال 14 / 1313 بوسيلهء سيد معمّمى بنام مرحوم سيد اسماعيل مجتهدى پايهگذارى شد و بنشر معارف جديد پرداخت و سرانجام پس از مدتها فعاليت در حيطهء ادارهء فرهنگ اردبيل درآمد .
در سال 1349 نيز جمعى از معلمان و فرهنگيان جوان و باذوق اردبيل با هم اتفاق كرده سازمانى بنام « گروه فرهنگى جهان علوم » تشكيل دادند و با جديت و صميميّت زايد الوصفى بتأسيس دبستان و دبيرستان آبرومندى در اين شهر اقدام نمودند و چون خود از دبيران تحصيلكرده و دانشمند بودند با تدريس در اين مراكز تعليم موجب شهرت آن مدارس و جلب و جذب شاگردان متمكن گشتند و با دلسوزيهائى كه به عمل آوردند مدارس خود را