فرموده است : « لم اجد على وجه الارض من له علم بذلك » . در موضع ديگر گفته است : حقيقت اين مطلب را غير از ارسطو كسى درك نكرده است . مرحوم حكيم فرزانه ، محقق سبزوارى در حاشيهء اسفار « 1 » گفته است : « و لا يكون كذلك ، كلا المقامين مما وصل اليها [ وحدت در كثرت و كثرت در وحدت ] العرفاء الشامخون ، حتى صار من اصطلاحاتهم شهود المفصل في المجمل و شهود المجمل في المفصل » .
عرفا ، مقام احديت را مقام تجلى ذات از براى ذات مىدانند . و گفتهاند :
همهء حقايق در مقام تعين اول مستهلكند ، و حقيقت حق تعالى همهء آن حقايق را بنحو كثرت در وحدت شهود مىنمايد . از اين شهود تعبير كردهاند : برؤية المفصل مجملا ، و از تجلى حق در مقام واحديت ، كه مقام ظهور اسماء و صفات است : برؤية المجمل مفصلا تعبير نمودهاند . چون اعيان ثابته و ماهيات امكانيه بظهور تفصيلى مشهود حقند ، و اعيان بتبع اسماء و صفات در مقام واحديت به ثبوت مفهومى و تقرر علمى تحقق دارند ، ولى چون عرفاى شامخين از براى اعيان ثابته و ماهيات امكانيه تقرر ماهوى قائلند نمىتوان گفت معناى بسيط الحقيقة را آن نحوى كه صدر المتالهين بيان كرده است ، درك كردهاند . لذا حكيم بارع آخوند ملا على نورى در حواشى اسفار گفته است : « 2 » « و الحق ان العرفاء و الصوفية و عظمائهم السابقين ، حيث قالوا : ان منزلة الاعيان في الاسماء الالهية منزلة الصور
هامش
جمعى ديگر از محققان هم از محضر اين مرد بزرگ استفاده كردهاند ، كه ذكر همهء آنها مناسب با پاورقى نيست ، آخوند نورى ، معاصر با مرحوم سيد حجة الاسلام ، سيد محمد باقر شفتى است . سيد نيز داراى مقامات عاليه از علم و عمل بوده است . در زمان اين بزرگان قدس اللّه ارواحهم ، شهر اصفهان مهد علم و دانش بوده است . انواع علوم : فقه و اصول و حكمت و عرفان و فنون رياضى در آنجا رواج بسزائى داشته است . فوت آخوند را سنه 1246 ه . ق . نوشتهاند . جنازه او را بنا بر وصيت خودش بنجف اشرف حمل كردند و در جوار على مرتضى ارواحنا فداه ، دفن نمودند .
( 1 ) . حاشيهء سفر نفس اسفار ، چاپ طهران سنگى 1282 ق . ص 28 .
( 2 ) . مطالبى كه از ملا على نورى در اين رساله ذكر شده ، از حواشى اسفار خطى كه محشى بحواشى مختصر آخوند نورى و حواشى مفصّل حكيم فرزانه آخوند ملا آقاى قزوينى « قده » مىباشد ، نقل شده است .