و اشعار آن در منتهى درجهء سستى و گويندهء آن چندين جا اظهار تشيع كرده و منافات صريح با گفتهء عطار در مثنويهاى ديگرى كه از اوست دارد و به هيچ وجه ممكن نيست كه اين كلمات سست و اين بيان پر از اطناب و تكرار از گويندهء اسرارنامه و مصيبتنامه و منطق الطير و الهىنامه و خسرو و گل و پندنامه و قصايد و غزليات و مختارنامه باشد . جواهر الذات در طهران در 1315 1355 چاپ شده و در جاهاى بسيار از آن جمله در صحايف 521 و 545 و 546 و 559 و 567 و 571 و 572 و 573 و 576 و 579 نام آن آمده و تخلص عطار نيز در موارد بسيار از آن مكرر شده ولى چنانكه از صحيفهء 43 برمىآيد گويندهء اين كتاب و گويندهء اشترنامه يكى است و نيز از صحايف 325 و 385 و 559 و 579 مسلم مىشود كه گويندهء اين اشعار در صدد بوده است پس از اين منظومهء هيلاجنامه را بسازد و هيلاجنامه نيز از اوست و چيزى كه بيش از همه مسلم مىكند كه اين منظومه از فريد الدين عطار نيشابورى نيست اين است كه از صحيفهء 36 معلوم مىشود قطعا اين كتاب را پس از مثنوى جلال الدين محمد مولوى سروده است و قطعا نسبت به اشعار معروف او كه در آغاز مثنوى در باب نى آورده است نظر داشته و محال است كه از فريد الدين عطار باشد و گويندهء اين مثنوى گاهى اشعارى از اسرارنامهء عطار را در ميان سخن خود جا داده و به هيچ وجه اشاره بدان نكرده است . از جواهر الذات نسخهء مختصرى رايج است كه همهء مكررات آن را انداخته و رئوس مسائل آن را گرفتهاند و نزديك 1200 بيت استخراج كردهاند . در اين مثنوى نام كتاب گاهى جوهر الذات و گاهى جواهرنامه و گاهى جواهر ذات آمده است .
14 ) جواهرنامه چنانكه پيش از اين گذشت از جمله كتابهائى است كه در مقدمهء مختارنامه و خسرو گل خود نام آن را آورده ولى قطعا به جز كتابى است كه به نام جواهر الذات معروف است و پيش از اين ذكر او آمد . چنان مىنمايد كه جواهرنامهء فريد الدين عطار از ميان رفته و نسخهء آن در ميان نيست و شايد به
زندگينامه عطار نيشابورى ( فارسى ) — صفحة 123
مساهمون: سعيد نفيسى
ص١٢٣