هامش
تا آنجا كه مىفرمايد :وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى( انبياء ( 21 ) : 26 - 28 )
و آنها جز براى كسى كه خدا راضى ( به شفاعت براى او ) است شفاعت نمىكنند .
طبق اين آيه ، بندگان خدا كه مردم نادان آنها را فرزند خدا خواندند ، مقام شفاعت را دارا خواهند بود كه از جمله ايشان ، پيغمبر خدا عيسى بن مريم است . در جاى ديگر فرموده :وَ لا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ( زخرف ( 43 ) : 86 )
معناى اين آيات قريبا گذشت .
ضمنا از اين دو آيه استفاده مىشود كه ملائكه مىتوانند شفاعت كنند ؛ زيرا آنها را نيز فرزندان و دختران خدا خواندند . گذشته از اين ، آيات زير نيز دلالت بر آن دارد :وَ كَمْ مِنْ مَلَكٍ فِي السَّماواتِ لا تُغْنِي شَفاعَتُهُمْ شَيْئاً إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَرْضى( نجم ( 53 ) : 26 )
چه بسيار فرشتگانى در آسمانها هستند كه شفاعت آنها سودى نمىدهد مگر بعد از آنكه خداوند براى هركس كه بخواهد ، اجازه دهد و راضى شود .يَوْمَئِذٍ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ رَضِيَ لَهُ قَوْلًا يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ( طه ( 20 ) : 110 )
و از جمله شفعاى قيامت ، « شهدا » هستند به دليل :وَ لا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ( زخرف ( 43 ) : 86 )
از اين آيه برمىآيد كه هر شهيدى مالك شفاعت است ؛ ولى منظور از اين « شهادت » ، همانطور كه در تفسير سوره حمد گفته شد و در تفسير آيه« وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ »( بقره ( 2 ) : 143 ) نيز خواهد آمد ، شهادت اعمال است ( منظور شهادت در قيامت درباره اعمالى كه مردم انجام دادهاند مىباشد ) نه شهادت بهمعناى كشته شدن در راه خدا . ضمنا از اين بيان به دست مىآيد كه مؤمنين نيز از شفعا هستند ؛ زيرا آنها در قيامت ملحق به شهدا مىباشند ؛ چنانكه مىفرمايد :وَ الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُولئِكَ هُمُ الصِّدِّيقُونَ وَ الشُّهَداءُ عِنْدَ رَبِّهِمْ( حديد ( 57 ) : 19 )
كسانى كه به خدا و رسولانش ايمان آوردند ، آنها صديقين و شهدا نزد پروردگارشانند .
بيان اين موضوع مبسوطا خواهد آمد .
5 . شفاعت به چه چيزها تعلق مىگيرد ؟
همانطور كه دانستيم ، شفاعت بر دو قسم است : شفاعت تكوينى كه متعلق به تمام علل و اسباب است و شفاعت تشريعى كه مربوط به ثواب و عقاب است