2 . معرفه : شكر ، ثناء كامل است چه قولى باشد يا فعلى براى ذاتى يا كمال صفاتى و اسمايى يا كمال عطايى و افعالى . « 1 »
هامش
. . . خداى شما معدن شكر و بسيار بردبار است .
همان گونه كه در بيان پاداش نيكوكارى گذشت ، در برابر اجر هر عمل نيك ، ده برابر عنايت مىفرمايد كه جلوه سپاسگزارى حق از بندگان نيكوكار را نشان مىدهد . بنابراين آن كس كه خود را در زمره انسانها به شمار مىآورد ، بايد در مسير كمال خود را متصف به صفات ربوبيت كند و در زمينه دوستى و برادرى در مقام شكرگزارى از نعمت برآيد ؛ به عبارت ديگر به سبب همنشينى با دوست ، از محبتهاى او و هميارى و كمكهاى برادرانه كه هركدام در جاى خود نعمتى است ، بهگونهاى كه شايسته آن باشد سپاسگزارى كند . جا دارد در اينجا به اين نكته توجه كنيم كه اگر خداوند تعالى از بندهاش در برابر كار نيك سپاسگزارى مىكند ، توفيق انجام كار نيك خود از مواهب الهى به بنده است ؛ در حالى كه ما در برابر نعمتى كه از دوست به ما مىرسد ، هيچگونه اثرى از خود در انجام آن نداريم ؛ بنابراين اگر مىخواهيم متخلق به اخلاق كريمه الهى شويم ، كمترين كارى كه از ما ساخته است ، شكرانه نعمتى است كه از دوست به ما مىرسد .
( 1 ) . شكر كردن يا سپاسگزارى همان گونه كه بيان شد ، عملى است كه از شخص در برابر احسانى كه به وى شده است صورت مىگيرد و به يك معنا سپاسگزار با عملى كه انجام مىدهد ، از احسانكننده و احسانش ستايش مىكند و نيكى او را پاس مىدارد و او را مىستايد كه داراى اين مقام و منزلت است . شكر ثناى موجودى است كه داراى صفت يا اوصاف كامل است و چنان كه مىفرمايند ، به دو صورت قولى و فعلى است . قولى عبارت است از آنكه با زبان انجام گيرد و گفته شود سپاسگزارم و در مقام تشكر از پروردگار متعالى همان گونه كه معصوم ( ع ) مىفرمايد : كاملترين كلام ، گفتن« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ » *است كه شايسته است خدا را با اين ويژگى كه او پروردگار جهان است سپاس گوييم و با مقام ربوبيتش بستاييم ؛ زيرا آنچه در جهان آفرينش لايق ستايش است ، در جنب مقام ربوبيت حق ناچيز است و در حقيقت تنها ستايش واقعى شايسته او است و آنچه غير او است هرچند ستودنى باشد ، محدود و موقت است و آنكه هميشه و بىنهايت است ، وجود مقدس و نعمتهاى بيكران او است .
اما نوع ديگر سپاسگزارى ، به صورت عملى است و چنانچه در قالب نماز يا ساير عبادات باشد ، هم جنبه اطاعت و بندگى دارد ، هم از سپاسگزارى از