اليكم » .
در اين ره انبيا چون ساربانند
اولا بدان « 1 » كه راه به سوى حق جلّ و علا از جهت اناسى دو راه است :
يكى راه اثبات « 2 » كه راه ظاهر و راه استدلال است ؛ دوم وصول كه راه باطنى است . و اول اشاره به مرتبهى علم اليقين ، و دوم « 3 » به مرتبهى حق اليقين است . اما طريقهى اثبات « 4 » مقدّم بر وصول است ، به جهت آنكه اگر ثبوت محقق نشده بر وى ، البته طالب مجهول مطلقى ؛ و راه ثبوت مقدم است بر وصول به تقدّم « 5 » ذاتى .
اما طريقهى « 6 » اثبات نزد محقّقين از حكما « 7 » بر پنج قسم است ، و سلسلهى آن بدوا ناشى از انبياء - عليهم السّلام - است « 8 » . و هر فرقه « 9 » از امم « 10 » از راهى و به طريقى و طورى مخصوص اثبات نمودهاند ، و هريك بر اثبات مدّعا ادلّه اقامه كردهاند « 11 » منتهى بر يقينيّات ، كه « 12 » ملاحظه كردن آنها باعث بر ازدياد ايمان و ايقان است در اصول دين ، تا
« الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ »
را مصداق شوند .
در اينجا دو دليل معروض مىشود به جهت ايضاح . اوّل از حركت كه طريقهى طبيعيّين است ، و حركت هم اعمّ از آنكه به حسب جسم باشد يا به حسب روح . اما حركت به حسب جسم منحصر به چهار قسم است « 13 » .
هامش
( 1 ) . پا : آن
( 2 ) . شا : ثبوت
( 3 ) . شا : دويّم
( 4 ) . شا : اثبات
( 5 ) . پا : تقدم
( 6 ) . دا ، شا : ( طريقه ) را ندارد .
( 7 ) . دا ، شا : ( از حكما ) را ندارد .
( 8 ) . دا ، شا : ( و سلسله . . . است ) را ندارد .
( 9 ) . دا ، شا : كسى
( 10 ) . پا : امم سالفه
( 11 ) . شا : ادلّه ذكر نموده
( 12 ) . پا : و
( 13 ) . پا : بر چهار قسم منحصر است