پاسخ به درخواست آنها پوزش خواست ؛ تا اينكه غياث الدين محمّد بن رشيد الدين فضل اللّه از وزراى بزرگ دربار ايلخانى - كشته به سال 736 ه . ق - فرمان داد تا خواستهء آنها را اجابت كند ؛ و بدين ترتيب او خود را ملزم ديد تا علىرغم دشوارى تأليف چنين شرحى ، و مشكلات اجتماعى آن دوره ، پس از استخاره و استمداد از حضرت حقّ ، در صدد شرح اين اثر بىنظير برآيد . « 1 »
عبد الرزّاق در اين شرح بشدّت از شرح تلمسانى متأثّر شده است . در واقع شرح كاشانى ، تلخيصى از شرح تلمسانى به همراه افزودههايى از جانب خود اوست ، كه البته از حيث عمق و غنا بر شرح تلمسانى ترجيح دارد ، امّا نثر آن به روانى نثر شرح تلمسانى نيست .
از جمله امتيازات شرح كاشانى آن است كه متنى از منازل در اختيار او بوده كه اصحّ متون است . چرا كه بر خواجه عرضه شده و اجازهاى به دستخطّ خود او - در سال 475 ه . ق - زينتبخش آن شده است .
كاشانى در پايان كتاب چنين مىنگارد :
ازاينرو متن منازل را با نسخهء يادشده تصحيح كرده ، با آرامش خاطر و اطمينان قلب به شرح آن پرداختم ، و اين را كرامت و اجازهاى از ناحيه او بر شرح كتابش دانستم . « 2 »
انيس العارفين
انيس العارفين تحريرى است فارسى از شرح كاشانى بر منازل السائرين كه به خامهء عارفى گمنام كه خود را صفىّ الدين محمّد طارمى معرّفى كرده ، نگاشته شده است .
متأسّفانه مترجم هيچ اشارهاى به اين مطلب ندارد كه متنى را كه ارائه كرده در واقع ترجمهاى از شرح كاشانى است ، و اين براى برخى اين توهّم را ايجاد كرده است كه انيس العارفين شرح مستقلّى بر منازل السائرين است . « 3 »
مترجم آنگونه كه در مقدّمهء خويش بيان كرده ، كتاب را به درخواست عارفى موسوم به
هامش
( 1 ) . ر . ك : شرح منازل السائرين ( عبد الرزّاق القاسانى ) ، صص 3 - 2 .
( 2 ) . شرح منازل السائرين ( عبد الرزّاق القاسانى ) ، ص 623 .
( 3 ) . به عنوان مثال استاد مشكات در وصف اين اثر مىگويد : اين كتاب نفيس - شرح كتاب منازل السائرين خواجه عبد اللّه انصارى است . همچنين ر . ك : آينهء پژوهش ش 42 بهمن و اسفند ، 1375 صص 13 - 11 ، شرحى مهمّ از انيس العارفين .