محمّد ابو حفص كورنى ، احمد بن محمّد بن مالك بزّار ، ابو سعيد محمّد بن موسى صيرفى و . . .
او شاگردان بسيارى را نيز تربيت كرد ، علم حديث و تفسير را به شمارى تعليم داد و گروهى نيز به ارشاد او به سير و سلوك پرداختند . مشهورترين دستپروردگان مكتب وى عبارتند از : ابو الفضل رشيد الدين ميبدى - صاحب تفسير گرانسنگ عدّة الأبرار - ابو الفتح عبد الملك كروخى ، ابو الوقت عبد الأوّل سگزى ، عبد الصبور بن عبد السلام هروى ، عبد اللّه بن احمد بن سمرقندى ، ابو جعفر حنبل بن على بخارى ، ابو جعفر محمّد صيدلانى ، ابو الفخر جعفر قاينى و . . . « 1 »
صد ميدان و منازل السائرين
طهارت و صفاى باطنى ، حافظهء بسيار قوىّ ، ذوق و قريحهء سرشار و بيان جذّاب ، عناصرى است كه در شخصيت عظيمى چون خواجه گرد آمده و باعث شد تا آثار متنوّع و گرانسنگى از او بر جاى ماند كه هريك به نوبهء خود اثرى است كمنظير .
با يك نگاه بدوى و گذرا مىتوان آثار او را به دو دسته تقسيم كرد :
1 . آثارى مانند : الهىنامه ، شرح التعرّف لمذهب التصوّف و الأربعين فى دلائل التوحيد كه به قلم خود نوشته است .
2 . آثارى كه يا به املاى اوست و يا تقريرات درسهاى او كه توسّط شاگردانش تحرير شده است ؛ همچون : طبقات الصوفية و منازل السائرين .
در اين ميان دو كتاب از ويژگيهاى خاصّى برخوردار بوده و باعث اشتهار خواجه در جهان اسلام شدهاند كه اتّفاقا هر دو در يك موضوع - يعنى در سير و سلوك و عرفان عملى - مىباشند : امّا يكى - صد ميدان - به پارسى و ديگرى - منازل السائرين - به تازى .
خواجه در صد ميدان به ايجاز و در قالب نثر شيرين و دلنشين پارسى مراحل و منازل سير و سلوك و مقامات سالكان را بيان كرده است . در مطلع كتاب با استناد به سخن مروى از حضرت خضر عليه السّلام مبنى بر اينكه « ميان عبد و مولايش هزار مقام است » چنين مىنويسد :
هامش
( 1 ) . براى اطّلاع بيشتر از شرح حال و آثار خواجه عبد اللّه انصارى ر . ك : الأعلام ، ج 4 ، ص 122 ؛ حبيب السير ، ج 2 ، ص 314 ؛ روضات الجنّات ، ج 5 ، ص 155 ؛ ريحانة الأدب ، ج 2 ، صص 170 - 168 ؛ نفحات الانس ، ص 336 و كتابهاى طبقات الصوفية و مجموعهء رسائل فارسى خواجه عبد اللّه انصارى به تصحيح دكتر سرور مولايى .