اصطلاحات صوفيان
[ مقدمه ]
در بيان الفاظ مفردهء معتبره و بسايط كلمات متداولهء معتوره كه در ميان اين طايفه از آن مقوله ، كلمه و كلام را به لسان عربى و فارسى در سلك نظم و نثر آوردهاند و جهت اداى مقاصد حقيقى در تعبيرات بليغه و تخيّليّات شعريه به كار بردهاند .
اما مقدمه : ائمهء علم توحيد و عارفان مراتب اطلاق و تقييد ، كه زبان بيانشان ترجمان حكم
" يَفْعَلُ اللَّهُ ما يَشاءُ "
[ 1 ] و
" يَحْكُمُ ما يُرِيدُ "
[ 2 ] است ، به قانون مقرّر " و لكلّ ان يصطلح على ما يشاء " [ 3 ] جهت اعلان و افشاى اسرار حقيقت و شريعت در مسلك شعر و انشا بعضى الفاظ متعارف را در محاذى معانى معيّنه به طريقهء اصطلاح ، تعيين كردهاند و جهت اعلام و اشعار به نكات دقيقهء علوم حقيقيه ، به كنايات و رموز خفيهء حكميّه بعضى مصطلحات عرف عام را در مقابل حقايق مفرده و مركّبه از مطالب ، ايراد و تنصيص نمودهاند . بدان كه چون مطلب اعلى در اين فن ، معرفت ذات اللّه و صفات اللّه است ، عبارت مشهور و تعبير معروف اهل اين علم در حين اختيار از ذات حق ، جلّ شأنه ، گاهى به مطلق وجود و گاهى به خالص عشق و گاهى به مطلق معنى ، اتفاق افتاده است . نظم :
كه جهان صورت است و معنى دوست * ور به معنى نظر كنى همه اوست
و در استعمال امثال اين الفاظ ، معنى و مراد همين ذات بحت باشد ، بىملاحظهء مقارنت صفتى از صفات ، خواه آن اعتبار اقران به طريقهء اطلاق باشد يا به طريقهء تقييد و خواه بر وجه ايجاب باشد و خواه به وجه سلب ؛ و مماثل اين اطلاق و مصادق اين مفهوم است آنچه علماى علم كلام و حكمت در ماهيّت من حيث هى هى و ماهيّة لا به شرط شىء