تعليقات حرف زا
( [ 1 ] ) . حديث از حضرت رسول - صلى اللّه عليه و آله و سلّم - است . همانا براى قرآن ظاهرى و براى آن ظاهر باطنى هست تا به هفت بطن برسد . اين حديث درج 3 ، ص 437 كشف الاسرار به صورت " انّ لكلّ آية ظهرا و بطنا " و در اصطلاحات الصوفيهء عبد الرزاق كاشانى ص 5 ؛ احياء العلوم غزالى ، ج 1 و 3 ؛ سرّ نى زرينكوب ، ج 1 ، ص 188 به صورت " انّ لكلّ آية ظهرا و بطنا و حدا و مطلعا " آمده است . مولوى مىگويد :
حرف قرآن را بدان كه ظاهر است * زير ظاهر باطنى بس قاهر است
زير آن باطن يكى بطن سوم * كه در او گردد خردها جمله گم
. . . ظاهر قرآن چو نقش آدمى است * كه نقوشش ظاهر و جانش خفى است
( [ 2 ] ) . غيب هويّت را گويند كه كس را بدان راه نيست ( عراقى ، اصطلاحات صوفيه ، ص 559 ) .
سخن زلف جانان بس دور و دراز است و در ضبط و حصر نمىآيد . درازاى زلف اشارت به عدم انحصار موجودات و كثرات و تعيّنات است و وجه شبه ميان زلف و تعيّنات آن است كه چنانچه زلف پردهء روى محبوب است ، هر تعيّنى از تعيّنات حجاب و نقاب وجه واحد حقيقى است و در نقاب تعيّنات و تشخّصات كثرات اشيا آن حقيقت واحده مختفى و مستتر است ( لاهيجى ، شرح گلشن راز ، ص 486 ) .
عبارت از غيبت هويّت حق است كه هيچكس را بر آن راز وقوف نباشد ( كاشانى ، اصطلاحات الصوفية ، ضميمهء 356 ) .