تبيين آئين مخالطت و تعيين طريق مباسطت
اصحب خيار النّاس تنج مسلّما * و من صحب الأشرار يوما سيجرح
و إيّاك يوما أن تمازح جاهلا * فتلقى الّذى لا تشتهى حين تمزح
و لا تك عرّيضا تشاتم من دنا * فتشبه كلبا « 1 » بالسّفاهة ينبح
خيار : نيك و گزين ، و فى الأساس : « هو من « 2 » خيار النّاس و أخيارهم « 3 » و أخايرهم » « 4 » . و ثانى انسب است اينجا بقرينهء مقابلهء اشرار . و نجاة : رستن ( از اوّل ) . و تسليم : سلامت دادن . و شرّ : بد . و ممازحة و مزح : با كسى بازى كردن ( از ثالث ) . و اشتهاء : آرزو كردن .
و رجل عرّيض ( بكسر العين و تشديد الرّاء ) : أى متعرّض للنّاس بالشّرّ . و مشاتمة : با كسى دشنام دادن . و نبح : بانگ كردن سگ ( از ثالث ) .
مىفرمايد : صحبت دار با نيكان مردم تا نجات يا بى سلامت داده شده ، و هركه صحبت دارد با بدان روزى ، زود مجروح شود . و بپرهيز خود را از آنكه مزاح كنى روزى با جاهلى ، چه بينى آنچه آرزو نكنى ، آن زمان كه مزاح كنى . و مباش متعرّض مردم به بدى كه دشنام دهى كسى را كه نزديك آيد ، پس مانند باشى به سگى كه به سفاهت بانگ زند . س :
با مردم نيك شو مصاحب اى دل * باشد كه بحقّ شوى مناسب اى دل
بگذر ز مزاح و ترك بدنَفْسى كن * تا حقّ بدهد ترا مراتب اى دل
إذا ما كريم جاء يطلب حاجة * فقل قول حرّ ماجد يتسمّح
فبالرّأس و العينين منّى قضاؤها * و من يشترى حمد الرّجال سيربح
ماجد : بزرگوار . و تسمّح : رادى « 5 » كردن . و اشتراء : خريدن . و ربح « 6 » : سود كردن ( از رابع ) .
و مصراع ثالث مقول قول .
هامش
( 1 ) .E: - كلبا .
( 2 ) .E: مؤمن .
( 3 ) .E: اختيارهم .
( 4 ) . أساس البلاغة : 123 .
( 5 ) .G: آزادى .
( 6 ) .B: رنج .