منقسم مىشود به ذاتيّه و صفاتيّه ، و هريكى ازين دو قسم عامّه است و خاصّه ؛ و به اعتبارات ديگر متفرّع مىشود تا به صد رحمت مرتقى گردد كما أشار إليها رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلّم بقوله
« إنّ للّه مائة رحمة أعطى واحدة منها لأهل الدّنيا كلّها و ادّخر تسعة و تسعين إلى الآخرة يرحم بها عباده . »
پس رحمت عامّه و خاصّه كه ذاتيه باشند آن است كه در « بسمله » به اسم رحمن و رحيم مذكور گشت .
و رحمت رحمانيّه عامّه است از براى شمول ذات جميع اشياء را علما و عينا ؛ و رحمت رحيميه خاصّه ، از آنكه تفصيل اين رحمت عامه است كه اين تفصيل موجب است مر تعيّن هريك را از اعيان به استعداد خاصى كه مستفاد است از « فيض اقدس » .
و صفاتيّه آنست كه در فاتحه به اسم رحمان و رحيم مذكور شد . و رحمت اولى ازين دو عامّة الحكم است از براى ترتّبش بر رحمت عامّهء ذاتيّه كه عبارت است از افاضهء وجود عام علمى ؛ و ثانيه تخصيص اوست به حسب استعداد اصلى به هر عينى از اعيان ، و اين دو رحمت صفاتيّه نتيجهء رحمتين ذاتيتين عامه و خاصّهاند .
چون اين معنى محقق شد بدان كه سليمان عليه السلام به إتيان رحمتين قيام نمود : يكى « رحمت امتنان » كه به حسب عنايت ازليّه حاصل مىگردد از ذات . و تسميه اين رحمت به امتنان براى آنست كه در مقابلهء عملى از اعمال عبيد نيست بلكه منّتى است سابقه از حقّ در حقّ عبد .
و ديگر « رحمت وجوب » كه در مقابلهء عمل است ، و اصل اين وجوب قول اوست عمّ احسانه و عز شانه ، كه مىفرمايد
كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ
يعنى ايجاب كرد حقّ سبحانه و تعالى رحمت بندگان را بر نفس خويش ، لاجرم منّت نهاد به « رحمان » كه عام الحكم است بر جميع موجودات به تعيين ( كذا - به تعيّن - ظ ) اعيان ايشان در علم و ايجاد ايشان در عين كما قال
وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ