طريق اصالت است و غير او متّصف نمىشود به ولايت و انباء مگر در اوان تحصيل شرايطش ، چنان كه نبى ما صلى اللّه عليه و سلّم نبى بود ازلا به نبوّت تشريعيّه و غير او را اين نبوّت در هنگام بعثت بود .
و چون حضرت شيخ در حكمت قدريّه بيان ولايت كرد و آن را مرجع نبوّت و رسالت داشت خواست كه بعض خواصّ ولايت را در كلمهء عيسويه بيان كند لاجرم اين حكمت را ارداف كرد به حكمت قدريّه . و اللّه أعلم بأسرار الحكم .
عن ماء مريم أو عن نفخ جبرين * فى صورة البشر الموجود من طين
تكوّن الرّوح فى ذات مطهّرة * من الطّبيعة تدعوها ( يدعوها - معا ) بسجّين
استفهام بر سبيل تقريرست و تقدير كلام آنكه « أ عن ماء مريم ، أو عن نفخ جبرئيل عليه السّلام ، أو عنهما معا تكوّن هذا الرّوح ؟ » پس « أو » به معنى واو باشد و « جبرين » لغتى است در جبرئيل چون جبريل . يعنى متكوّن شد « روح اللّه » از ماء مريم و نفخ جبرئيل عليه السلام در آن حالت كه جبرئيل متمثّل شده بود در صورت بشرى مخلوق از طين . كما قال تعالى :
فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا
.
پس جسمانيّت عيسى عليه السلام از ماء مريم بود ، و روحانيّتش از نفخ جبرئيل كه تلقى آن نفخه بىواسطه از حقّ نموده بود و به سوى مريم القاء كرده .
و ذات مطهّره جائز است كه عبارت از مريم باشد كه او را طهارت حاصل بود از غلبهء احكام طبيعت كه اختصاص به دو داشت ؛ يا از طبيعت مسمات به « سجّين » كه عبارت است از طبيعت واقعه در مرتبهء سفلى كه آن « عالم كون و فساد » است نه مطلق طبيعت ، و لهذا تسميه كرده شد به سجّين « 1 » .
هامش
( 1 ) - بافت الفاظ را در تأديه معانى اهميّت بسزا است ؛ سجّين ، سجن مشدّد است - يعنى زندان سخت تنگ و تاريك - ؛ چنانكه گويى : لفظى مبالغه لفظى است ، مثل سكّيت كه مبالغه ساكت است - يعنى آدم بسيار خاموش - .