جميع مظاهر اسماء و صفات
« كِتابٍ مَسْطُورٍ »
و
« رَقٍّ مَنْشُورٍ »
است ، و اعيان ثابتهء علميه حروف عاليات ، چنان كه شيخ در فتوحات مىگويد : شعر :
كنا حروفا عاليات لم تقل « 1 » * متعلّقات فى ذرى أعلى القلل
هو أنت فيه و نحن أنت و أنت هو * و الكلّ فى هو هو فسل عمن وصل
و هيئت اجتماعى ملك و ملكوت و ظهور غيب به كسوت شهادت به منزلهء الفاظ و مجموع اين مذكورات « كتاب مبين » كه
وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ
و اصل اين كتاب كه اسما و صفات است در « حضرت عنديّت الوهيّت » كه
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ
. و انسان كامل كه از روى ظاهر مجموعهء مجموع عوالم است و به حقيقت مرآت ذات و مجلاى حضرت احديّت و دال بر معنى مفرد كلمه اين كتاب است . بيت :
شرح مىخواهد بيان اين سخن * ليك مىترسم ز افهام كهن « 2 »
قال رضى اللّه عنه :
بأحديّة الطريق الأمم .
يعنى تنزيل حضرت الهى حكم را بر دلهاى انبياء و منوّر ساختن قلوب ايشان به نور حكمتهاى دينيّه و معارف يقينيّه به سبب اتحاد ، نوعى طرق موصلهء ايشان است به حضرت حق . چه همه را توجّه بدان جناب است و التجاء بدان باب ؛ و همه را دعوت به سوى اوست و انشراح صدور به جستوجوى او . اگرچه به حكم
لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً
بيت :
هامش
( 1 ) - لم تقل ، فعل مضارع مجهول از قول است .
( 2 ) - شعر در نسخه عكسى از خطى قونيه چنانست كه اختيار كردهايم . ( ص 64 - س 20 ) . و در برخى از نسخههاى شرح خوارزمى بجاى شرح ، بسط آمده است : « بسط مىخواهد . . . » و هريك را وجهى است .