هستى در آثار نسفى
هستى ، از مهمترين و جامعترين مباحثى است كه نسفى در آثار خويش به آن پرداخته و با تعابيرى روان و ساده ، ضمن روشن ساختن زواياى اين موضوع ، مراتب هستى ، كيفيت آفرينش و ارتباط آنها را با يكديگر تبيين نموده است . در اينباره نيز ديدگاههاى اهل شريعت ، حكمت و وحدت را مطرح و آراى اهل وحدت را تشريح مىكند .
او در اينباره ، اهل ايمان را به دو گروه : اهل كثرت و وحدت تقسيم مىكند و باز اهل كثرت را تقسيم به اهل شريعت و حكمت مىكند . تفاوت اساسى بين اهل كثرت و وحدت در آن است كه اهل كثرت به بيش از يك وجود و اهل وحدت تنها به يك وجود - خداوند - معتقدند . تفاوت اهل شريعت و حكمت در آن است كه اهل شريعت وجود را دو قسم : يكى حادث و ديگرى قديم برمىشمارند . وجود قديم را خداوند و حادث را مخلوق او مىگويند . و اهل حكمت وجود را سه قسم مىدانند : واجب ، ممتنع و ممكن . نسفى به شيوهء حكماى مشّاء از جمله ابن سينا ، واجب الوجود را مبدأ اول و سرچشمهء هستى همهء موجودات عالم معرفى مىكند و با تمييز ممكن و ممتنع الوجود از واجب الوجود و تعريف آنها ، ممكنات را عالم و كتاب خدا معرفى مىكند . از نظر حكما و عرفا ، عالم كتابى سرشار از رموز و اسرار الهى و مرتبهاى از سلسله مراتب كلى وجود و يكى از منازل طريقت است . اين مفهوم در آثار عارفانى چون عين القضاة ، ابن عربى و صدر الدين قونوى با دقت و تعميق بيشترى مورد توجه قرار گرفته است 1 . در كتاب نظر متفكران اسلامى دربارهء طبيعت چنين آمده است :
« در اسلام وحى به صورت يك كتاب آسمانى نازل شده است . تمثيل كلمه و حروف الفبا