( 679 ) آنچ وصف كرد حسين از گفتن ابليس « أنا خير حين لم أر غيرا » « 2 » آنست كه « 1 » در رؤيت زمان افتاد ؛ پنداشت كه با روح « 3 » صادر مقدّسه از غيب مقدّم آنست ، و بجز او حقّ كس نديد . در غلط افتاد ، زيرا كه او محجوب بود به خدعت نزد مشتاقان توحيد « 4 » و حجاب حجب تفريد . و آنچ فرعون را گفت كه « در قوم خويش كس نشناخت كه ميان حقّ و ميان خلق فرق كردى » پيدا كرد كه دعوى ربوبيّت از جهل قوم خود « 7 » ، و در انائيّت متحقّق نبود . چون در رؤيت شواهد استقامت يافت ، در وقت « 8 » نزع بوسايط مقرّ نشد ، زيرا كه پنداشت كه شاهد مشهودست . بجهل از دنيا رفت ، و حقيقت توحيد ندانست .
( 680 ) معارضهء حقّ با جبرئيل - از بهر رمل در دهان فرعون - « 10 » اظهار كرم بود بر عصاة ؛ ليكن آنچ در معنى غيب چشم فطنت ديد ، چنين پيدا شد كه فرعون آلت ربوبيّت بود ، و چاشنى از خزّان قهر بود . حقّ بنفس خويش بفعل خويش غيرت برد ، زيرا كه او مصدر حقيقت شواهد است در ربوبيّت .
( 681 ) امّا قول حسين در گفتن كه « اگر او را نمىشناسند ، اثرش را بشناسند ، من آن اثرم و من حقّام كه پيوسته بحقّ حقّ بودم » ، معترف شد حسين كه او اثر حقّ بود ، و عالم جمله اثر حقّ است ، ليكن ميان آثار فرق است . عالم موقع تجلّى افعال است ، و آدم موقع تجلّى
هامش
( 2 ) حين لم أر غيراSM: حين لم ير غيره غيرىA( 1 ) آنست كه در : و درSMوقعA( 3 ) با روحSM: بالارواحA( 4 ) نزد مشتاقان توحيدSM: عن سياق التوحيدA( 7 ) از جهل قوم خودSM: من علمه بجهل قومهA( 8 ) در وقت : و در وقتSM( 10 ) فرعون : + كردنSكردM