بخش نخست ، يا نيمهء اول : نسخهء اماسيا . مورخ 567 ه . ق .
بخش دوم ، يا نصف ثانى : نسخهء كتابخانهء مجلس شورا . مورخ 667 ه . ق .
اينك خصوصيات نسخه :
نسخهء مجلس شورا در 258 برگ است و به خط نسخ . تاريخ كتابت آن چنين است :
« و قد فرغ من تحرير هذا الكتاب صاحبه و كاتبه العبد الفقير المذنب الراجى لفضل الله و غفرانه محمود بن الحبش بن يونس الرومى المعروف بحاجى نظام فى يوم الجمعة و العرفة من ذى الحجة سنة سبع و ستين و ستمائة سنة 667 »
بزرگوارى ديگر ، نسخه را سنجيده است و در زير اين عبارت ، نوشته است :
« قوبل بالاصل المنقول منه مقابلة صحيحة به قدر الممكن و كان فراغه و مقابلته برباط السعادة فى مدينة بغداد حرسها الله تعالى يوم الخميس حادى عشر صفر صرف الله تعالى محظوراته و ذلك فى سنة ثمان و ستين و ستمائة و الحمد لله رب العالمين و صلواته على سيدنا محمد النبى و آله الطاهرين » .
كتابت نسخه همانند نسخههاى هم عصر خود است :
ج و چ را به يك نقطه مىنويسد و نيز ب و پ را
رعايت د و ذ را مىكند .
ك و گ را همانند مىنويسد ، و درون ى دو نقطه مىگذارد .
همه جا كه مىنويسد ؛ اما مركب آن را آنك ، جنانك ، همجنانك و هرك ، مىآورد .
حرف ربط را به بعد مىپيوندد : كجون ، كهرج ، كخويشتن ، كياد .
نسخه در پارهاى صفات به گونهاى نقطهگذارى آراسته است و در ميان دو جمله سه نقطه مىگذارد :
« چون ذو نهايت را با نهايت دانى علمست . . . چون بىنهايت دانى جهلست . . .
و چون بىنهايت را بىنهايت دانى علمست . . . چون با نهايت دانى جهلست . . .
و موحد عالم نباشد به حق تا او را بىحد و بىنهايت نداند . . » - 11 ب -
* نسخهء مجلس شورا نسخهاى پاكيزه و استوار است و به دور از نادرستى . شايستهء آن بود كه اساس كار قرار گيرد و من چنين كردم .
نسخهء گنجبخش
آخرين نسخهاى كه از شرح تعرف شناختم ، نسخهء گنجبخش بود . فيلم اين نسخه را دانشمند كتابشناس آقاى احمد منزوى به كتابخانهء مركزى دانشگاه اهدا كرد .
فراهم آوردن عكسى از اين نسخه به جهت اشتمال آن بر فهرست بابها و تبويب كامل آن بود .
وصف نسخه را به اجمال در پيشگفتار ربع سوم ياد كردم ، و شرح كامل آن را