« و كلّ حقيقة من ذلك طريق » و هركدام حقيقت از آن حقايق راهى است بسوى درجه بالاتر مثلا نفس طريق قلب است ، و قلب طريق سر ، و سر طريق عقل ، و عقل طريق روح ، و خفى و كذا در مراتب قوه عمليه .
الباب الخامس الدّنيا و العقبى الدّنيا سرّ و انّ لها عوارض ظاهرة
يعنى دنيا كه عبارتست از چيزى ادنى و پست كه مشغولكننده است از حق و نزديك و پست است براى خلق ، سريست پنهان ، و مال و جاه و اولاد و عوايق دنيوى عوارض آن سر مىباشند .
و العوارض تدنى الى الأصل و عوارض نزديك مىكند انسان را به اصل كه آن مشغولكننده است .
و الأصل يدنى الى الهلاك كلّ ما دنا منك فاشغلك عن الحقّ فهو دنياك يعنى اصل كه دنياست نزديك مىكند به هلاكت و هرآنچه نزديك مىشود بر تو مشغولت كند از حقتعالى آن دنياى تست كه فرمودهاند
چيست دنيا از خدا غافل شدن * نى قماش و نقره و فرزند و زن
قوله قس قبول الحقّ بمشاهدة النّفس دنيا و ردّ الحقيقة بغيبوبة النّفس آخرة يعنى مشاهده نفس و لذت آن دنياست چونكه ادنى است و مشغولكننده از حق ، و لو ظاهرا حق را قبول كند و در ساير اوامر اطاعت كند و غايب شدن از نفس با ترك خواهش لذات آن آخرت است چونكه ترك ادنى كرده و لو ردّ حقيقت نمايد يعنى بسلوك مشغول نشود و راه حقيقت نرود . « 1 »
قوله كلّ ما دنا من النّفس فقبلها فهو دنيا هر چيزى كه نزديك شد بنفس آن را قبول كرد و پسنديد و خرسند شد با او آن دنياست زيرا كه
هامش
( 1 ) تاويلى است كه بحسب لغة كرده شد و الا با قبول حق مشاهده نفس و رد حقيقت با غياب نفس اصطلاحا متناقض هستند از اين است كه بعضى بزرگان اين تأليف را از حضرت بابا طاهر قس يا ساير عرفاى مشهور معتقد نيستند .