از اينكه آن چيز از شخص به ظهور برسد يا در نيّت و كمون خاطر آن شخص باشد - همان را خداى تعالى تقدير خود آن شخص مىفرمايد .
توضيح مطلب آنكه هركس طالب اين است كه بندگان خدا فقير باشند يا غنىّ ، ذليل باشند يا عزيز ، صحيح باشند يا سقيم - و قس على هذا - هرگاه آن شخص قدرت مىداشت ، همان نيّت را دربارهء عموم خلق به ظهور مىرسانيد .
عدل حقّ تعالى اقتضاى آن مىفرمايد كه به حكم : « إنّما الأعمال بالنيّات : إن خيرا فخير و إن شرّا فشرّ » [ 23 ] همان ارادهء آن شخص را تقدير امور خود آن شخص قرار بدهد . ملّاى رومى در مثنوى اين مطلب را منظوما فرموده است :
اين جهان كوه است و فعلِ ما صدا * سوى ما آرد صداها را ندا
گرچه ديوار افكند سايه دراز * هم بگردد سوى او آن سايه باز
بخصوصه ردّ آواز در كوه ، اقوا دليلى است كه مبناى كار اين جهان در مخلوقات « معارضهء به مثل » است و به همين ملاحظه فرمودهاند : « نيّة المرء خير من عمله » [ 24 ] وقتىكه نيّت شخص خوب باشد ، مجموع آنچه از او به ظهور مىرسد ، خير و خوب خواهد بود ؛ و اگر نيّت بد باشد ، آنچه از شخص بروز مىنمايد ، جميعا شرّ و نحس مىباشد . هرگاه به حسب اتّفاق ، به خلاف عادت و اقتضاى طبيعت ، امرى از آنها ظاهر شود ، معتبر و معتنى به نخواهد بود ؛ از قبيل « رمية من غير رام » است . حديث : « من حفر بئرا لأخيه و قد وقع فيه » [ 25 ] تقويت از اين مطلب نموده است . آيات و اخبارى كه دلالت به اين معنى دارد ، بسيار است . چون در اين مطلب اختلاف چندان نيست ، بلكه متّفق عليه عقلاى روزگار است ، مذاكرهء آيات و اخبارى كه تشريح اين امر بنمايد ، لازم نيست . « كما