غير او چيزى در دل آن بنده نباشد » . « 1 » و توبه قبول مىشود اگر چه به قدر يك دقيقه به موت او باقى باشد . و آيهء وافى هدايهء
يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ
« 2 » به اطلاقه دلالت دارد كه هرگاه بخواهد خداى تعالى ، بدون توبه نيز مىآمرزد گناهان كبيره را در قيامت ، مگر شرك را كه در آيهء ديگر مستثنا شده است ؛ زيرا كه هرگاه آمرزش او تعالى مشروط به توبه بودى ، شرك استثنا نشدى ؛ چرا كه توبه از شرك هم در دنيا قبول است كه موحد شود ، مگر در مرتد فطرى ، بنابر قول جمعى از علما كه ظاهرا قبول نمىشود و باطنا مقبول است . و اعتقاد اين است كه بر فرض عدم توبه نيز بايد مأيوس از رحمت خداى تعالى نبود كه ممنوع است . و به محض تفضل مىآمرزد گناهان غير از كفر را . و لكن « 3 » چون كافر استعداد رحمت ندارد به هيچ وجه ، بايد لا محاله مخلد در جحيم باشد ؛ چنانچه در تحقيق معناى خلود - ان شاء اللّه تعالى - مذكور خواهد شد . و اخبارى كه دال است بر مغفرت گناهان شيعهء اثناعشريه لا تعد و لا تحصى است . و حديث « حبّ عليّ حسنة لا تضرّ معها سيّئة » « 4 » از متواترات است . فرد :
از بس كه به محشر كرمش عذر پذيرد * بيچارهتر آن كس كه گنهكار نباشد
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار ، ج 82 ، ص 305 .
( 2 ) . زمر ( 39 ) آيهء 53 .
( 3 ) . ب : ليكن .
( 4 ) . عوالي اللآلي ، ج 4 ، ص 86 ، ش 103 .