عدم رعايت أمور ياد شده ( انتصاب ، استقرار ، استقلال واعتماد ) از روى سهو وفراموشى ، در غير قيام ركنى موجب بطلان نماز نمىشود ؛ ليكن در قيام ركنى محل اختلاف است . 13
احكام : قيام اضطراري به همه گونههايش همچون خميدگى كمر ، انحراف به راست يا چپ ، تكيه دادن بر چيزى ، استقرار نداشتن وباز بودن بيش از حدّ متعارف پاها ، بر نشسته نماز گزاردن مقدم است ، مگر آنكه عنوان قيام بر آن صدق نكند ، كه در اين صورت ، برخى نشسته نماز گزاردن را مقدّم دانستهاند . 14
با عدم امكان قيام به هيچ گونهاى ، بايد نشسته نماز بگزارد ، با رعايت صاف بودن پشت ، استقرار واستقلال ؛ هرچند برخى در لزوم رعايت استقلال - بنابر قول به لزوم رعايت آن در حال قيام - اشكال كردهاند .
كسى كه نشسته نماز مىگزارد ، براي ركوع وسجود بايد تا اندازهء ممكن خم شود . ناتوان از نشسته نماز خواندن بايد به حالت خوابيده ودراز كشيده به پهلو ، روبه قبله همانند ميّت در قبر ، نماز بگزارد . البتة در اينكه چنين فردى بين خوابيدن به پهلوى راست وچپ مخيّر است يا بايد به طرف راست بخوابد ودر صورت ناتوانى از آن به طرف چپ بخوابد ، اختلاف است . قول دوم به مشهور نسبت داده شده است . 15
ناتوان از دراز كشيدن به پهلو ، بايد به پشت بخوابد ، همانند محتضر ( - - ) احتضار ) .
در اين صورت ، ركوع وسجود با اشاره انجام مىشود 16 كه به قول مشهور ، در صورت امكان با اشارهء سر خواهد بود وبراي سجده ، سر بيشتر خم مىشود ودر صورت عدم امكان اشاره با سر ، چشم بسته وباز مىشود وبه قول برخى ، براي سجده بيشتر بسته مىشود . برخى نيز آن را لازم ندانستهاند . بعضي اشاره با سر را در حالت دراز كشيدن به پهلو ، وباز وبسته كردن چشم را مربوط به حالت خوابيدن به پشت دانستهاند ، مگر آنكه در حالت دراز كشيدن به پهلو ، امكان اشاره با سر نباشد . 17
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 711
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧١١