عمران عرض كرد : سرورم ! پس او چيست ؟
امام رضا عليه السلام فرمود : او نور است . يعنى هدايتگر خلقش اعم از آسمانيان ، زمينيان و تو براى من چيزى فزونتر از يكتايى او ندارى .
عمران عرض كرد : سرورم ! آيا چنين نبوده است كه او پيش از آفرينش خاموشى بوده است كه سخن نمىگفته و سپس سخن گفته است ؟
امام رضا عليه السلام فرمود : سكوتى در كار نيست ، مگر آن كه او پيشتر سخن گفته باشد ، مثل اين كه گفته نمىشود چراغ ساكتى است كه سخن نمىگويد و گفته نمىشود چراغ در آنچه مىخواهد با ما انجام دهد پرتو مىفشاند ، زيرا پرتو چراغ نَه از اعمال اوست و نَه از ساختار او و آن چيزى جز خودش نيست و چون به ما پرتو فشاند ما مىگوييم : او بر ما پرتو فشانده تا جايى كه ما از او پرتو ستاندهايم و با اين بيان پاسخ پرسشت را در مىيابى « 1 » . امام عليه السلام توضيح مىدهد كه خداوند سبحان از ازل ، ناطق بوده است و قدرت او بر نطق ذاتى است .
سليمان مروزى كه به نظر مىرسد از متأثّريان به فلسفهء يونانى است هنگام بحث با امام رضا عليه السلام پيرامون بداء ، متزلزل مىنمايد كه انديشهاى سامان يافته ندارد .
امام عليه السلام از او دربارهء اراده مىپرسد و مىفرمايد : اى سليمان ! به من از اراده بگو ، آيا آن فعل است يا غير فعل ؟ او پاسخ داد : آرى ! آن فعل است .
امام عليه السلام فرمود : پس آن ايجاد شده است ، زيرا هر فعلى بايد ايجاد شده باشد .
در اين جا سليمان كه قوّت استدلال امام را چشيده بود حيران ماند و گفت : نَه فعل نيست . امام عليه السلام فرمود : آيا با او چيزى جز آن پيوسته بوده است ؟ « 2 » سليمان گفت : اراده ، همان انشاء و ايجاد است .
امام عليه السلام فرمود : اى سليمان ! اين همان چيزىاست كه در سخن ضرار و اصحابش بر او خرده گرفتيد و ضرار گفته بود : هر چه خداوند عزّ وجلّ آفريده
هامش
( 1 ) - عيون اخبار الرضا عليه السلام ، ج 1 ، باب 12 .
( 2 ) - يعنى آيا با خداوند چيز ديگرى بوده است كه آن چيزى باشد و اراده چيز ديگر ؟