نكتهاى است نهفته در پس پردهء اين حروف . نكتهء ديگرى كه در سايهء اين حروف خفته ؛ معاني وارده در اين سورهها است ؛ مثلا در سورهء قاف ، معاني وجود دارد كه با حرف قاف تناسب دارند ، مانند : شدّت . جهر . قلقله . انفتاح . همچنين در سورهء « ص » كه مشتمل بر چند خصومت است : خصومت كفار با پيامبر اسلام ، خصومت نزد داود ، خصومت أهل جهنم ، خصومت در ملأ أعلى بر سر علم وخصومت إبليس .
در سورهء قلم نيز ، آخرين حروف آيات آن بر « ن » است وكلمات آن بيشتر با نون مىباشد » . زركشى همچنين مىگويد : « سورههايى كه با دو حرف يا بيشتر آغاز شده ، همين رابطه را با كلمات ومعاني هر سوره دارند » . اضافه مىكند : « اين از جهت لفظي اين حروف است وچه بسا از جهات معنوي اسرار بزرگى در آن نهفته باشد » « 1 » .
جلال الدين سيوطى مىگويد : « هر سوره كه به يك يا چند حرف از اين حروف آغاز شده ، بيشتر كلمات وحروف آن ، از همان حرف تشكيل شده است . لذا هر سوره همان حرفى كه در آغاز دارد ، خورند أو است . واگر « ق » را جاى « ن » يا بالعكس قرار دهيم خورند آن نيست . سورهء « ق » بيشترين كلمات آن با حرف قاف تركيب يافته است . همچنين حرف « راء » در سورهء يونس كه در بيش از 200 كلمه واقع گرديده ، با اين حرف آغاز شده است . سورهء أعراف كه « ص » بر « أ . ل . م » اضافه شده ، بدين سبب است كه كلمات مشتمل بر حرف صاد در اين سوره بسيار است » « 2 » .
برخى گفتهاند آواى اين حروف در آن روزگار هنگام تلاوت قرآن موجب جلب توجّه حاضرين بوده تا به قرآن گوش فرا دهند ، زيرا معاندين پيوسته در اين صدد بودند كه سر وصدا ايجاد كنند تا نواى قرآن به گوش رهگذران عرب نرسد :
« لا تَسْمَعُوا لِهذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ
« 3 » ؛ به اين قرآن گوش فرا ندهيد وسخن بيهوده در آن اندازيد ، باشد تا پيروز شويد » .
برخى آن را سوگند گرفتهاند . خداوند به اين حروف سوگند خورده است ، مانند
هامش
( 1 ) زركشى ، البرهان ، ج 1 ، ص 169 - 167 .
( 2 ) سيوطى ، معترك الأقران ، ج 1 ، ص 71 .
( 3 ) فصّلت 41 : 26 .