شرح
( 66 ) . در اكثر منابع پهلوى از خويدودس « خويدودهhad ? od ? ewx» به عنوان ازدواج با محارم يا ازدواج مقدس نام برده شده و براى آن ثواب بسيارى قائل شدهاند . در صد در بندهش ، در 37 ، در شمار گناهان مرگ ارزان زنربايى يا دزديدن زن » است . يعنى هركس كه ازدواج برادر با خواهر را برهم بزند ، در حكم زنربايى است و مرگرزان است . اين مطلب در روايت اميد اشوهيشتان ، پرسش 24 ( ص 165 به بعد ) تصريح شده است . يكى از مفصلترين منابع پهلوى كه به وضوح در اينباره سخن گفته ، كتاب روايت پهلوى به خصوص بخش هشتم آن است : « و براى بددين اين بزرگترين ثواب است اگر از دين بددينى به بهدين آيد و براى بهدين ، پس از آنكه يشت كرد ، اين بزرگترين ثواب است ، اگر خويدوده كند . چه آن عمل خويدوده چنان ارجمند و شايسته است كه بزرگترين نابودى ديوان است . . . » .
همانطور كه اشاره شد و چنانكه در منابع مختلف ذكر شده ، در قديم اين رسم وجود داشته و براى آن ثوابهاى بسيارى شمرده شده است تا جايى كه در روايات داراب هرمزديار ( 1 / 307 ) آمده كه اگر كسى مرگ ارزان باشد ، چون از گناه پتت ( توبه ) كند و خويدودث كند ، شايسته است كه حكم كشتن او ملغى شود و كرفه ( - ثواب ) باشد . اما امروزه در ميان زرتشتيان اين عمل نهتنها منسوخ گرديده بلكه به شدت مورد انكار مطلق آنها مىباشد .
براى توضيحات مفصل ر . ك : دانشنامهء ايران باستان ( 2 / 816 به بعد ) و منابعى كه در آن معرفى شده است .
( 67 ) . در روايات ( 2 / 91 - 92 ) آمده : « فرمود اورمزد كه اشوباش اى اسفنتمان زرتشت كه مردم اشوان كه در آن ايوم كشتى بر ميان دارند و درون) n ? ord (به برسم يزند و يك اشيموهو بخوانند چنان باشد كه بهگاه وشتاسپ شاه يشتى كرده باشند و اثا آد يزميدى و سه اشيموهو چنان باشد كه به هنگام گشتاسپ شاه دوازده هماست به زور كرده باشد و يشتى به روزگار گشتاسپ همادين كرده باشند . . . » همچنين نگاه كنيد به :
بخش بهمن يشت ، يادداشت 9 .
( 68 ) . « يتا آت يزه ميده » يا « ايتا » نيايش روزانه به هنگام طعام خوردن و عبارت است از بند يك از يسن 5 ( برابر با يسن 37 ، بند 1 ) كه همراه با عدد معينى از اشموهو و يتا اهو ويريو خوانده مىشود ( شايست ناشايست ، ص 80 - 81 ) .
( 69 ) . دوازده هماست نيايش پرتفصيلى در زمانى دراز است با يكصد هزار تنافور كرفه ( شايست ناشايست ، فصل 16 ، بند 6 ، ص 223 ترجمه ) ؛ و نيز ر . ك : بخش بهمن يشت ، يادداشت 10 .
( 70 ) . متن : به ؛ نيايشى كه همراه با زوهر باشد كرفه آن صد برابر مىشود . ر . ك : همان ، ص 223 .
( 71 ) . متن : از .
( 72 ) . همان افراسياب است . ر . ك : بخش زند بهمن يسن ، يادداشت 29 ؛ بخش جاماسپنامهء فارسى ، يادداشت 49 .