برخوانم باد را ، و از او مىخواهم جان اوى مرده مردم را . گويد باد كه « چگونه رسانم ، كه نه من بدانم كه كدام جان از آن اوى و كدام از آن ديگرى است ؟ » .
[ من ] ، كه هرمزدم ، چون بازنگرم بر زمين ، آب ، گياه ، روشنى و باد ، به روشنبينى بدانم ، يكى را از ديگرى بشناسم . . . » .
نقل از : پژوهشى در اساطير ايران ، ص 289 ، يادداشت 16
شرح
( 13 ) . پادشاه زن يا زن پادشا ، يكى از انواع پيوندهاى زناشويى در آيين مزديسنا است كه بنا به تعريف ، هرگاه دخترى باكره پس از رسيدن به سن بلوغ با موافقت و رضاى والدين شوهر اختيار كرده ، اين نوع پيوند را پادشاه زن گويند . انواع پيوندهاى زناشويى عبارتند از : 1 . پادشاه زن 2 . چاكر زن 3 . ايوك زن 4 . ستر زن 5 . خودراى زن . براى توضيح هريك ر . ك : مراسم مذهبى و آداب زرتشتيان ، اردشير آذرگشسب ، ص 177 به بعد .
( 14 ) . رشن چين ، پهلوى :ni ? c - n ? sar، لقب برادر جمشيد . در اوستا نام اوaruytipsآمده است .
( 15 ) . به معنى آغاز سحر است .
( 16 ) . مهرداد بهار در توضيح آورده : « پهلوى :hirawad، داورى كردن ، به معناى ستيزه كردن ، در فارسى هم آمده است » ( ر . ك : فرهنگ معين و تفسير قرآن پاك ، على رواقى ، ص 150 ) .
( 17 ) . ر . ك : فرگرد دوم ، يادداشت 45 .
( 18 ) . ر . ك : بندهش ، بهار ، ص 145 - 148 .
( 19 ) . خماهن ، پهلوى :nah ? anawx، اوستا :- haya an ? eavx، به معناى فلز گداخته است و صفتى براى آسمان و خود گوهر آسمان است . اين واژه در فارسى بهصورت خم آهن و خماهان به كار رفته است . مؤلف برهان زير واژه خماهان گويد : « . . . سنگى باشد به غايت سخت و تيره رنگ ، به سرخى مايل و آن دو نوع است : نر و ماده . . .
و به عربى آن را حجر حديدى و صندل حديدى خوانند و بعضى گويند سنگى است سياهوسفيد . . . » . در اينجا دو اسطوره بههم درآميخته است : يكى صفت خماهن كه اشاره به فلزين بودن آسمان است و ديگرى سنگ بودن آسمان . در كنار اعتقاد نخستين ، اعتقاد دوم نيز در نزد ايرانيان قدمت بسيار دارد ، چنانچه واژهء آسمان در اوستا :- nasa / - namsaبه معناى سنگ است . بنابر اسطورهء ديگر ( ر . ك : بخش دهم پژوهشى در اساطير ايران ) ، گوهر آسمان آبگينهء سپيد است كه عقيدهاى است جديدتر .
پژوهشى در اساطير ايران ، ص 48 ، يادداشت 3
( 20 ) . اين نام در بندهش2 DTبهصورتnat ? aWآمده است . ضبط ديگر آنnam ? aWوnum ? aWدر1 DTاست . دربارهء او اطلاعى در دست نيست .
( 21 ) . دربارهء جاودانان و بىمرگان به تفصيل ر . ك : فرگرد دوم ، يادداشت 2 .
( 22 ) . هديوش ، پهلوى :? s ? oyadah / ? s ? oyad ? ah، گاوى است كه در پايان نبرد هرمزد و اهريمن ، براى ساختن زندگى جاويد مردمان ، توسط سوشيانس كشته مىشود .
( 23 ) . گيتى خريد نام مراسمى است كه پيش از مرگ برپا مىدارند تا رستگارى ديگر جهان را بخرند .
( 24 ) . زوت ، پهلوى :t ? oz، اوستا :- r ? oaz , - ratoaz، پيشواى برگزارى آيينهاى دينى .
( 25 ) . راسپى ، پهلوى :gips ? ar، اوستا :- arak - ? siw ? ? ear، وردست زوت .
( 26 ) . منظور از ايونگهان در اينجا كهكشان است . ايويانگهان ، پهلوى :nahgn ? ayb ? e، اوستا :anahgn ? aywia،