المفاهيم / مفهوم اللقب و العدد
فصل : [ مفهوم اللقب و العدد ]
لا دلالة للقب و لا للعدد على المفهوم و انتفاء سنخ الحكم عن غير موردهما أصلا و قد عرفت أن انتفاء شخصه ليس بمفهوم كما أن قضية التقييد بالعدد منطوقا عدم جواز الاقتصار على ما دونه لأنه ليس بذاك الخاص و المقيد و أما الزيادة فكالنقيصة إذا كان التقييد به للتحديد بالإضافة إلى كلا طرفيه نعم لو كان لمجرد التحديد بالنظر إلى طرفه الأقل لما كان فى الزيادة ضير أصلا بل ربما كان فيها فضيلة و زيادة كما لا يخفى .
و كيف كان فليس عدم الاجتزاء بغيره من جهة دلالته على المفهوم بل إنما يكون لأجل عدم الموافقة مع ما أخذ فى المنطوق كما هو معلوم .
فصل پنجم : مفهوم لقب و عدد
يكى ديگر از جملاتى كه در باب مفاهيم ، مورد بحث واقع شده جمله لقبيّه است . منظور از لقب در اينجا لقب به اصطلاح نحوى نيست كه در مقابل اسم و كنيه واقع مىشود و مُشعر به مدح يا ذم است ، بلكه منظور از لقب ، وصف در جمله وصفيّه است ؛ خواه از اسماء اجناس باشد ، مثل رجل و مرئه ، خواه از اعلام شخصيّه مثل زيد و بكر و خواه از مشتقاتى باشد كه داراى معناى وصفى نيستند و اسم شخص شدهاند ، مثل ناصر ، كاظم و هادى .
حال بحث در اين است كه آيا جمله لقبيّه ، مثل « اكرم الرجل » ، « اكرم زيداً » ، « اكرم الباقر » داراى مفهوم مىباشند و مفادشان اين است كه سنخ وجوب اكرام از غير رجل ، غير زيد ، غير باقر منتفى است و مخصوص رجل و زيد و باقر است يا مفهوم ندارد و بر انتفاء سنخ الحكم دلالت ندارد ؟ « 1 » مرحوم آخوند قاطعانه مىفرمايد لقب داراى مفهوم نيست ؛ زيرا اثبات شىء نفى ماعدا نمىكند و اين موضوع كارى به موضوع ديگر ندارد ؛ نه نفى مىكند و نه اثبات . مثلًا « الخمر حرام » ، مفهومش اين نيست كه چيزهاى ديگر حرام نباشند . « الصلاة واجبة » ، مفهومش اين نيست كه چيزهاى ديگر واجب نباشد .
يكى ديگر از جملههاى مورد بحث ، جمله عدديه است ، يعنى جملهاى كه مشتمل بر عددى باشد ، مثلًا وقتى مىگويد بايد صد درهم صدقه بدهى ، يا در هر ماه ، سه روز روزهگرفتن مستحب است آيا مفهومش اين است كه كمتر نباشد ، بيشتر هم نباشد ؟ مرحوم آخوند در اينباره به بعضى صور اشاره كرده است ؛ ولى در مجموع چهار صورت داريم :
هامش
( 1 ) . البته با نبودن عنوان رجل يا زيد يا باقر ، اين فرد از وجوب اكرام نيز كه مخصوص آن موضوع بود نابود مىشود ؛ ولى كراراًبيان شد كه انتفاء شخص حكم عقلى است و ربطى به ظهور لفظ ندارد .