حق تعالى رجحان هم دارد كه قبلًا اشاره شد .
در ضمن مطالب فوق ، مخصوص علم نجوم و منجّمان نيست بلكه در ساير امور نيز جارى و سارى است . مثلًا در علم طب نيز مطلب همين است . يعنى اگر با اعتقاد به تأثير دارو و مداوا باشد و آن را علت تامّه يا شريكه العله بداند كفر است . زيرا خلاف قرآن و برهان و روايات است كه شافى حقيقى را خداوند معرفى مىكنند و دارو و درمان را به اذن الله مؤثر مىدانند و يا علت معدّه مىدانند . در مورد انواع و اقسام حرزها و تعويذها و دعاها و طلسمات و خواص حروف و مانند آن نيز مطلب از اين قرار است .
خلاصه اينكه هيچ چيزى در عالم ، استقلال در تأثير ندارد ، شريك خداوند در تأثير هم نيست بلكه تمام تأثير از خداوند است و ساير چيزها از حقايق نورانى و وجودات روحانى و ملكوتى تا پديدههاى مادى ، هر اثرى كه دارند باذن الله و تحت حول و قوهء الهى است .
در پايان مسأله دربارهء علم هيئت و اختر شناسى بحث شده است و اينكه مطالعه در اوضاع و احوال كواكب و خبر دادن از خسوف و كسوف و اوّل و آخر ماه و اقتران و ابتعاد كواكب و فاصله ستارگان از يكديگر و ديگر جوانب مسأله هيچ اشكالى ندارد ، بلكه يكى از علومى است كه در جهت شناخت عظمت آفرينش خيلى كمك مىكند و در مواردى براى شناخت قبله و مانند آن چه بسا وجوب كفايى دارد و هيچ ربطى به اعتقاد به تأثير و مانند آن ندارد ، بنابراين مىتوان به گفته آنان ترتيب اثر داد مگر در مواردى مثل اوّل ماه رمضان و اوّل ماه شوال كه باز گفتهء علماى هيئت و اختر شناسان ، ملاك نيست زيرا دليل دارد كه « صم للرؤية و أفطر للرؤية » .
البته در علم هيئت نيز اشتباه رخ مىدهد و چه بسا هواشناس ، ستاره شناس ، و . . . در محاسبات خود اشتباه كنند و مثلًا اوّل ماه را حدس بزنند و اشتباه كنند ، ولى اين يك امر طبيعى است و در كليهء علوم و فنون و رشتههايى كه با حدس و محاسبه و نظر ، سر و كار دارند كم و بيش اشتباه وجود دارد و مخصوص علم هيئت و علماى هيئت نيست و هيچكس نگفته كه چون در فتوى - مثلًا - اشتباه وجود دارد پس كسى حق فتوى و نظر ندارد ، يا چون در طبابت اشتباه وجود دارد كسى حق طبابت ندارد و . . . .
كوثر فقه (شرح تحرير الوسيله) (فارسى) — صفحة 336
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٣٦