معامله حشرات
فروش حشرات در كلام مشهور فقها همچون شيخ طوسى « 1 » و علامه « 2 » منع شده است .
مشهور نص خاصّى بر تحريم ندارند و تنها به دليل نداشتن ماليت و منفعت حلال بيع آنها را حرام مىدانند . ولى عدهاى از فقهاى متأخر از جمله امام راحل - در متن تحرير - ملاك كلى را وجود و عدم منفعت حلال مقصود دانستهاند و براى عنوان حشره بودن مثل عنوان مسوخ بودن يا از سباع بودن ، موضوعيت قائل نشدهاند ؛ بلكه معتقدند خريد و فروش هر حشرهاى كه داراى منافع حلال مهم و قابل اعتنا باشد جايز است . چون مقتضى براى جواز موجود ، و مانع ، مفقود است . تجارت حشرات مشمول عمومات ابواب عقود و معاملات و تجارات است ؛ مانند زنبور عسل كه مولد عسل است ، و كرم ابريشم كه مولد ابريشم است ، و زالو كه كاربردهاى طبى دارد . آرى حشراتى كه داراى منافع حلال نباشند ، تجارت با آنها حرام است ؛ مثل انواع سوسكها ، مگسها ، پشهها و . . . .
لازم به ذكر است كه منفعت حلال عقلايى منحصر در خوردن و آشاميدن نيست تا درباره معامله بسيارى از حشرات اشكال شود ؛ بلكه منافع عقلايى زيادى وجود دارد كه عقلا به خاطر آنها بذل مال ميكنند . مثل نگهدارى پروانهها براى ظرافت و نقوش زيباى آنها ، نگهدارى برخى جانداران براى نغمههاى زيباى آنها ، براى نگهدارى در باغ وحش ، و براى تحقيق و مطالعات علمى و . . . .
معامله حيوانات مسخ شده
بيع ميمون در كلام فقهاى متقدم و متأخر همچون شيخ مفيد ، « 3 » شيخ طوسى ، « 4 » محقق « 5 » و
هامش
( 1 ) . المبسوط ، ج 2 ، ص 166 .
( 2 ) . تذكرهء الفقهاء ، ج 1 ، ص 465 .
( 3 ) . المقنعه ، ص 589 .
( 4 ) . النهايه ، ص 364 ؛ الخلاف ، ج 3 ، ص 183 .
( 5 ) . شرايع الاسلام ، ج 2 ، ص 10 .