غلبه بر طبيعتهاى سوء و ناپسند در عصر ظهوربر اثر تكامل عقل
اولياء خدا و ياوران خاصّ خاندان وحى عليهم السلام كه به درجهء كمال رسيدهاند ، بر اثر اعمال و برنامهها و توسّلاتى كه انجام دادهاند ، بر طبيعتهاى ناپسندى كه قبل از وصول به كمال در آنان وجود داشته است غالب شده ، و طبايع سوء خود را مقهور قواى عقلانى خويش قرار مىدهند .
اين يك موضوع طبيعى است كه عقلى كه كامل شد نه تنها بر اعمال و كردار سوء ، بلكه بر طبايع سوء نيز غالب مىشود . همانطور كه حضرت امير المؤمنين عليه السلام فرمودند :
والعقل الكامل قاهر الطبع السوء . « 1 »
عقلِ كامل ، بر طبيعت بد چيره مىشود .
بنابراين عاقلِ كامل بر كليّهء بدىهاى خود حتّى آنهايى كه ذاتى او هستند قاهر و غالب شده و آنها را مقهور و مغلوب قواى عقلى خود مىسازد .
نكتهء جالبى كه از اين فرمايش حضرت مولى اميرالمؤمنين عليه السلام به دست مىآوريم اين است كه كمّلين از اولياء اللَّه و صاحبان عقل كامل ، ممكن است قبل از رسيدن به مقامات عاليه و نيل به درجات مهمّ داراى طبع سوء باشند و اين خود بشارتى است براى كسانى كه خود را داراى طبيعت بد مىدانند كه نا اميد نباشند و با دعا و كوشش خود را به كمال برسانند ، حتّى حضرت امير المؤمنين عليه السلام در همين روايت برنامهء عملى كسانى را كه مىخواهند به كمال برسند نشان دادهاند و به عنوان يك وظيفه فرمودهاند :
وعلى العاقل أن يحصي على نفسه مساويها في الدين والرأي والأخلاق والأدب فيجمع ذلك في صدره أو في كتاب ويعمل في إزالتها .
2
هامش
( 1 ) و 2 . بحار الأنوار : 78 / 6 .