فَمَنْ تَعَجَّلَ فِي يَوْمَيْنِ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ وَ مَنْ تَأَخَّرَ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقى
پس كسى كه شتاب كرده رفت در دو روز ، پس نيست گناهى بر او ؛ و هركه دير ماند ، پس نيست گناهى بر او ؛ ( اين حكم تخيير ) به كسى است كه بترسد ؛
تفسير : گناه ، از ممنوعات شرعى پرهيز نكردن است ؛ كسى كه از خدا مىترسد و اوقات حج را به تقوى به سر مىبرد ، اگر در منى دو روز قيام كند ، يا سه روز ، گناهى ندارد ؛ خدا هر دو را مجاز قرار داده ، امّا سه روز افضل است .
وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
( 203 )
و ترسنده باشيد از خدا ، و بدانيد كه هر آئينه شما به سوى او جمع ( محشور ) خواهيد شد .
تفسير : اين حكم مخصوص ايّام حج نيست . به هر كارى و در هر وقتى از پروردگار خويش بترسيد ؛ شما همه از قبرها برمىخيزيد ، و از عالم نيستى به حضور الهى براى حساب فراهم مىشويد .
ذكر حج درينجا به پايان رسيده ؛ در ذيل مسايل حج ، دو نوع مردم مورد بحث بودند :
يكى
« فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ . . . »
؛ ديگر
« وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ . . . »
يعنى كافر و مؤمن . اكنون ، به اين مناسبت ، حال منافقان كه قسم سوّماند ، بيان مىشود .
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ
و بعضى از مردمان كسى است كه به شگفت مىآرد ترا سخن او دربارهء زندگانى دنيا ، و