تفسير : آفتاب هميشه يكسان است ، ولى شكل ماه مبدّل مىشود ؛ گاهى مقدار آن كاسته مىگردد و گاهى مىفزايد . مردم علّت اين كمى و بيشى را از حضرت پيغمبر - صلّى اللّه عليه و آله و سلم - پرسيدند ؛ اين آيت فرود آمد ، در آيات سابق ، از ماه رمضان و روزه ذكر شده بود ؛ در اين آيت ، از هلال ذكر مىشود .
علاقهء روزه با رؤيت هلال آشكار است زيرا بناى يكى به ديگرى است . بعد از اين اداى حج و احكام آن ذكر مىشود هلال با حج نيز مناسبت دارد .
قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِّ
بگو : اين اوقات مقرر است براى مردم ، و براى حج ؛
تفسير : به آنها بگو : به طلوع هلال و تبديل اشكال ماه ، مردم از چندين مسائل معاملات و عبادات خويش ، مثلا ميعاد قرض ، اجاره - عدّت « 1 » - مدت حمل - روزه زكات و غيره ، بدون رنج و زحمت آگاه مىشوند خاصه ، از اوقات حج ؛ چه ، قضاى روزه در غير ايّام رمضان نيز مىشود ، امّا ، قضاى حج را جز در ايّام مقرّره حج نمىتوان نمود . تخصيص ذكر حج از اين جهت نيز مىباشد كه ذيقعده ، ذى الحج ، محرم ، رجب ؛ اين چهار ماه ، ماه حرام ناميده مىشد ؛ در اين ماهها جنگ و قتل حرام بود ، امّا در خلال اين شهور ، به مردم عرب « 2 » ، اگر جنگى رخ مىداد ، ماهها را پس و پيش مىكردند و وارد جنگ مىشدند .
مثلا ، اگر جنگ در ذى الحجّ و محرم واقع مىشد ، آن را صفر مىناميدند ؛ و اگر به صفر تصادف مىنمود ، آن را ذى الحج يا محرم فرض مىكردند .
تصريح حج درين موقع براى آن است كه انديشهء نادرست و بهانهء ايشان باطل گردد ، و واضح شود ايّامى را كه خدا ( ج ) براى حج معيّن نموده هرگز تقديم و تأخيرى در آن جايز نيست .
وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها وَ
و نيست نيكوئى اين كه درآئيد در خانهها از پشتهاى آن و
هامش
( 1 ) . عدّه نگاهداشت
( 2 ) . براى مردم عرب