هُمُ الْمُهْتَدُونَ
( 157 )
ايشان راه يافتگانند .
تفسير : رادمردانى كه به مصائب صبر كردند ، ناسپاسى ننمودند ، و اين مصائب را وسيلهء ذكر و شكر گردانيدند ؛ اى پيغمبر ! آنها را به عنايت و مهربانى ما مژده ده .
إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ
هر آئينه صفا و مروه از نشانههاى خداست ؛
تفسير : پيشتر بيان تحويل قبله بود به جانب كعبه ، و فضل آن بر ساير قبلهها ؛ اكنون مىفرمايد : در آنجا مقام اداى حجّ و عمره مىباشد ، تا
« وَ لِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ »
نيز كاملا تصديق و تكميل گردد . به عبارت ديگر بيان اين مسئله كه صفا و مروه در
« شَعائِرِ اللَّهِ »
داخل است ، و سعى ميان آنها در حجّ و عمره لازم مىباشد ، بعد از بيان فضيلت صبر ، به اين جهت است كه فعل مذكور از آثار صابران ، يعنى حضرت هاجر و فرزند گرامى او اسماعيل عليه السّلام است - اين واقعه در كتب حديث ، تفسير ، تاريخ ، مذكور و مشهور است ؛ از مطالعهء آن
« إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ »
تصديق مىشود .
فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلا جُناحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِما وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً
پس هركه ( قصد ) حج كند خانه خداى را ، يا عمره به جا آرد ؛ پس گناهى نيست بر وى كه طواف كند به هر دو ؛ و هركه به طوع و رغبت خويش عمل نيكو به جا آرد ،