علما يقينا لما تكاثرتم » اين آيه يك مطلب مستقلى است « لترون » در آيه بعدى جواب « لو » نيست بلكه كلام مستأنفى است ، معنى آيه چنين است : تكاثر شما را مشغول نكند ، اگر به آينده علم يقين داشتيد تكاثر شما را مشغول نمىكرد ، اين يقين با قلب و استدلال است امّا عين اليقين كه خواهد آمد با مشاهده و ديدن است .
6 و 7 -
لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ
.
يعنى آتشى را كه كيفر اين تلهى و تكاثر است حتما و حتما خواهيد ديد منظور ظاهرا صرف ديدن نيست بلكه معذب شدن در آنست ، آن گاه در تأكيد آن فرموده :
آن آتش را در حالى كه نفس يقين و وجود خارجى آنست خواهيد ديد ، اين از علم اليقين بالاتر است كه آن يقين امر قلبى بود ولى عين اليقين يقين وجود خارجى است ، به نظر مىآيد كه « ثم » براى ترتيب لفظى است نه زمانى ، على هذا « لترون - لترونها » هر دو يكى هستند و
عَيْنَ الْيَقِينِ
حال است از ضمير « لترونها » كه جحيم باشد و اللَّه العالم .
8 -
ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ
.
ظاهرا مراد آنست كه از اين نعمتهاى وسيع كه در اثر تكاثر به دست آوردهايد مسئول خواهيد بود كه از كدام راه به دست آورديد و در كدام راه مصرف نموديد اين نعمتهاى زندگى همه مواهب خدا هستند كه در اختيار انسان گذاشته شده است ، خداوند اذن داده كه آنها فقط در راه سعادت انسانها و رسيدن به توحيد ، رسيدن به خدا ، رسيدن به مقام
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
ذاريات / 56 ، مصرف شوند ، به عبارت ديگر اين خوان نعمت كه در جهان پخش شده حدودى دارد ، هر كه از آن حدود تجاوز كند مسئول خواهد بود ، مسئوليتى كه عبارت اخراى عذاب است انسانهاى ظالم ، حكومتهاى ستمگر اين همه نعمتها را تلف مىكنند و به خود اختصاص مىدهند و ديگران را گرسنه مىگذراند پيش