حتما جهنم را خواهيد ديد و از نعمتهايى كه خدا عنايت فرموده مسئول خواهيد بود ، نعمتهايى كه تلف كرديد ، نعمت دهنده را نشناختيد و شكر نعمت به جاى نياورديد .
طبرسى رحمه اللَّه فرموده : گويند اين سوره دربارهء يهود نازل گرديد كه گفتند : ما از فلان قوم و فلان قوم بيشتريم اين تفاخر آنها را تا مردن مشغول كرد و گويند درباره گروهى از قريش نازل گرديد كه زياد شده بودند ، اشراف ( شخصيتهاى كاذب ) خود را شمردند ، آن گاه به قبرستان آمده شروع به شمردن اشرافى كه مرده بودند كردند ، قول اول از قتاده و قول دوّم از مقاتل و كلبى است ، به هر حال ، اين سوره يك تذكر و هشدار باش عمومى است .
1 و 2 -
أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ
.
از راغب و زمخشرى نقل شده كه
زُرْتُمُ الْمَقابِرَ
كنايه از مرگ است يعنى دنيا دوستى و افزون طلبى شما را تا مرگ مشغول كرد ، به نظر بعضى مراد از
زُرْتُمُ الْمَقابِرَ
رفتن به قبرستان و شمردن اجساد پوسيده است .
3 و 4 -
كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ
.
لفظ « كلا » ردع و نهى است از « الهاكم » يعنى تكاثر شما را مشغول نكند .
مفعول « تعلمون » در هر دو موضع محذوف است يعنى به زودى مىدانيد عاقبت اين مشغوليت را وقتى كه عمرتان سر آيد . از آيات بعدى مىشود فهميد كه اين « دانستن » در روز قيامت خواهد بود .
به نقلى مراد از « تعلمون » اول وقت مرگ و از دومى وقت بعث و قيامت است ولى ظاهرا دومى تأكيد اول مىباشد .
5 -
كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ
.
تكرار ردع براى تأكيد است ، علم اليقين علمى است كه مطلقا در آن شكى نباشد ، جواب « لو » محذوف و « علم » مفعول مطلق است يعنى « لو تعلمون الامر