ذرة : مورچهء ريز و دانهء غبار . در نهج البلاغه خطبهء 163 فرموده :
« سبحان من أدمج قوائم الذرة و الهمجه » يعنى منزه است خدايى كه دستها و پاهاى مورچهء ريز و مگس ريز را در جاى خود قرار دارد .
شرحها
اين آيات در رابطه با قيامت است خلاصهء آنها چنين است : زمين در روز قيامت مىلرزد ، اخبار خويش را حكايت و بازگو مىكند ، آن روز مردم گروه گروه ، مختلف و پراكنده از زمين بيرون مىآيند ، هر كه از خير و شر و لو به اندازهء ذره ، انجام داده باشد آن را خواهد ديد .
1 و 2 -
إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها
.
اضافه زلزال به ضمير ارض نشان مىدهد كه آن زلزلهء بخصوص و وحشتناكى است :
إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ
حج / 1 ، اگر مراد از « اثقالها » مردگان باشد معلوم مىشود كه مراد از زلزله در وقت ويرانى جهان نيست بلكه منظور زلزلهاى است كه با آن مردگان از قبر خارج خواهند شد .
گويند مراد از اثقال مردگانند ، به قولى معادن و كنوز و به قولى همهء آنهاست ، الميزان قول اول را قوى مىداند ، اين آيه نظير
وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ وَ أَلْقَتْ ما فِيها وَ تَخَلَّتْ
انشقاق / 4 است و يا نظير آيه :
يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ سِراعاً
معارج / 43 مىباشد .
3 -
وَ قالَ الْإِنْسانُ ما لَها
.
اين آيه نشان مىدهد كه بعد از زنده شدن انسانها نيز زلزله ادامه خواهد داشت تا انسان با كمال تعجب و دهشت بگويد : چه شده بر زمين چرا اين طور مىلرزد ؟ !