4 و 5 -
يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها
.
آيه مىگويد : زمين روز قيامت اخبار خودش را حكايت خواهد كرد زيرا كه خدا به او چنين دستور داده و تفهيم كرده است ، ظهور آيه در آنست كه اين خبر دادن به طور سخن گفتن خواهد بود كه در نكتهها خواهد آمد .
6 -
يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتاتاً لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ
.
اهل تفسير « يصدر » را برگشتن معنى كرده و فرمودهاند : از محشر بر - مىگردند تا اعمال خويش را به بينند .
در الميزان فرموده : مراد برگشتن مردم است از موقف به منازلشان در در بهشت و جهنم . ولى به نظر مىآيد كه « صدور » به معنى ظهور و خارج شدن از قبرها باشد .
على هذا منظور از « اشتاتا » ظاهرا پراكنده و بىنظم بودن است نظير
يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ
قمر / 7 و نظير :
يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَراشِ الْمَبْثُوثِ
قارعه / 4 ، به نظر بعضى مراد از آن ، متمايز شدن اهل بهشت و جهنم از همديگر است ، اين سخن در صورتى بهتر است كه مراد از « يصدر » برگشتن باشد .
« ليروا » حاكى است كه اين صدور براى رسيدن به اعمال يا جزاى اعمال است مانند
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ
آل عمران / 30 .
7 و 8 -
فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
.
تفريع است بر
لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ
و تأكيد است بر ديده شدن اعمال ، رابطهء اين آيات با تجسم اعمال و نيز با حبط اعمال و آمرزيده شدن آنها در نكتهها خواهد آمد .