در مجمع البيان آمده : گويند آيه دربارهء على بن ابى طالب عليه السّلام نازل شد ، او با گروهى از مسلمانان محضر رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آمدند ، منافقان آنها را مسخره كردند و خنديدند و به يكديگر اشاره نمودند آن گاه پيش رفقاى خود بر گشته و گفتند : امروز اصلع « 1 » را ديديم و خنديديم ، حاكم حسكانى در شواهد التنزيل نقل كرده : از ابن عباس كه گفت :
إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا
منافقان قريشند و « الذين آمنوا » على بن ابى طالب و ياران او هستند ، روايت اول در كشاف نيز آمده است بنا بر اين آيه مدنى است ، به هر حال مورد ، مخصص آيه نيست بلكه آيه يك واقعيت كلى را نشان مىدهد . در نقل ديگر كشاف شأن نزول آيه ، عمار ، خباب و بلال و سائر مسلمانان مىباشند .
31 - 33 -
وَ إِذَا انْقَلَبُوا إِلى أَهْلِهِمُ انْقَلَبُوا فَكِهِينَ وَ إِذا رَأَوْهُمْ قالُوا إِنَّ هؤُلاءِ لَضالُّونَ وَ ما أُرْسِلُوا عَلَيْهِمْ حافِظِينَ
بقيهء تحقير و استهزاء مجرمين است نسبت به مؤمنين ، آنها وقت بر گشتن به اهل خويش از استهزاء خود شادمان بودند و آن را به حالت لذت بردن نقل مىكردند ، در وقت ديدن مؤمنان مىگفتند : اينها گمراه هستند ، محمّد آنها را گمراه كرده است
وَ ما أُرْسِلُوا عَلَيْهِمْ حافِظِينَ
يعنى اين كفار نگهدارنده و متولى كار مؤمنان نيستند ، آنها را چه رسد در حق مؤمنان قضاوت كنند ، اين گفته آنها بدون منطق است .
34 - 35 -
فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ ، عَلَى الْأَرائِكِ يَنْظُرُونَ
اينجا است كه استهزاء به خودشان بر مىگردد ، لفظ « من » حاكى است كه منشأ خندهء مؤمنان ، كفار و گرفتار بودن آنها در عذاب است ، منظور از
هامش
( 1 ) كسى كه در جلو سرش موى نروئيده باشد او را « اصلع » گويند ، آن از اوصاف امير المؤمنين صلوات اللَّه عليه است .