دلالت بر آن مىكند كه طلب آمرزش ، بالا نمىرود مگر با عمل صالح و توبه . « 1 » »
چ - از آنجا كه كلمهء ( غفّار ) نشان دهندهء كثرت و فراوانى است ، كلمهء غفور ، دلالت بر استمرار غفران دارد به شرط آنكه توبه و اصلاح در ميان باشد . خداوند مىفرمايد :
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِن بَعْدِ ذلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ « 2 » .
« مگر كسانى كه بعداز آن توبه كنند و به صلاح آيند ، زيرا خدا آمرزنده و مهربان است . »
ح - از اسماء نيكوى خداوندى ( توّاب ) است و خداوند سبحان توبهء زنان و مردان مؤمن را مىپذيرد ( و شايد توبهء خداوندى بهمفهوم تأييد آن بانور و روح الهى باشد ) .
توبهء الهى در سياق آياتى بيان شده است كه در مورد سنگينىِ امانت الهى سخن گفتهاند .
امانتى كه انسان آن را هنگام خلقت بر دوش گرفته ، حال آنكه آسمانها و زمين و كوهها از آن هراسيدند . خداوند بعد از آيهء حمل امانت به واسطهء انسان مىفرمايد :
لِيُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِينَ وَالْمُشْرِكَاتِ وَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَكَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً « 3 » .
« تا خدا مردان منافق ، زنان منافق ، مردان مشرك و زنان مشرك را عذاب كند و توبهءمردان مؤمن و زنان مؤمن را بپذيريد ، كه خدا آمرزنده و مهربان است . »
خ - از آيهء زير نيز درمىيابيم كه وسعت توبهء الهى منافقان را نيز دربرمىگيرد . خداوند مىفرمايد :
لِّيَجْزِيَ اللَّهُ الصَّادِقِينَ بِصِدْقِهِمْ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِقِينَ إِن شَاءَ أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهِ كَانَ غَفُوراً رَّحِيماً « 4 » .
« تا خدا راستگويان را به سبب راستى گفتارشان پاداش دهد و منافقان را اگر خواهد عذاب كند و يا توبهء آنها را بپذيرد كه خدا آمرزنده و مهربان است . »
هامش
( 1 ) - بحارالانوار ، ج 6 ، ص 32 ، روايت 39 .
( 2 ) - سورهء نور ، آيهء 5 .
( 3 ) - سورهء احزاب ، آيهء 73 .
( 4 ) - سورهء احزاب ، آيهء 24 .